Nog meer Nieuwe Kerk

In 2011, één jaar na het 150ste geboortejaar van Hendrik Johannes Jesse (10 juli 1860), maakte Adri van Beelen in de serie 'Sporen van vroeger' een prachtige en uitgebreide reportage over de Nieuwe Kerk. Met een interview met een kleindochter van de architect, Anneke Jesse. Ik had het gemist, maar ben blij dat Adri me erop attent maakte. Wat heeft deze architect ons veel moois nagelaten! Moois en veel, inderdaad. Zoals in de reportage terecht wordt opgemerkt, was hij een echte workaholic. Overal vind je nog zijn markante gebouwen en woonhuizen. De omgeving had er beslist anders uitgezien als Jesse er niet was geweest.
In de serie over de Nieuwe Kerk, ruim een week geleden op deze blog door mijn familie in gang gezet, brengen we deze film weer onder de aandacht. Het zeer inventieve camerawerk is van Jaap Arnoldus. Ga er maar eens lekker voor zitten.

En... óók belangrijk om alvast maar te vermelden... in het najaar komt er van Adri een heel nieuw boek uit, over Katwijk!

In de Nieuwe Kerk

Voor m'n praatje twee jaar geleden in het DunaAtelier moest ik wat foto's hebben van de ornamenten in de Nieuwe Kerk. De koster had geen tijd, dus liep de vrouw van de koster met me mee om de deur te openen. Zij had eigenlijk ook geen tijd, omdat ze koffie moest schenken in het rouwcentrum. Maar tussendoor kon ze wel even de kerk voor me opendoen. 'Ga je gang!' zei ze, toen ze de deur open had.

Waarna ik ineens in de lege kerk stond. Helemaal alleen. In de 'kathedraal van Katwijk', zoals de kerk ook wel genoemd wordt. Het wonder van Jesse.* Wat een genoegen. Geluk.

Ik ging er voorzichtig van lopen, zonder geluid. In de stilte van de nog vroege avond. Neergedaald in het gebouw. Een zomerse avond. De zon die in lange banen naar binnen scheen. Om de grote leegte van de binnenkant heen het geroep van de meeuwen buiten.

Ik maakte veel meer foto's dan ik van plan was – had de tijd, maar durfde er toch geen uren te gaan zitten, op de lange banken met de groene kussens –, en ook een filmpje, om die vogels, de zon die door de ramen naar binnen kwam, de ervaring, het gevoel om daar in m'n uppie in die grote, hoge ruimte te zijn. Met in m'n hoofd een gigantisch oooooooooooooo! Zo mooi.

* Zo zou je de kerk ook wel kunnen noemen, om de enorme met stalen stangen overspannen ruimte, zonder pilaren, die de architect creëerde, op de leeftijd van 24 jaar!

Het huisje van Pietje van de Kerk

Foto: Wim van Duijvenvoorde

Familie van me was vanmorgen op de Nieuwe Kerk* en stuurde me deze foto van het huisje van Pietje van de Kerk. Zo werd m'n overgrootmoeder genoemd, Pietje van Rijn, haar meisjesnaam was Guijt. Ze woonde naast de kerk en deed ook veel voor de kerk. In het gebouwtje links naast haar huis verzorgde ze de doden en schonk er koffie voor de rouwenden.

Het huis in 2015, Voorstraat 77A.

M'n overgrootmoeder is bijna honderd geworden. Ze kwam al jong in het huis inwonen bij een oom en tante, heb ik me laten vertellen, en is er altijd gebleven.

Het huis in 2015, met de serre en het kerkplein.

M'n tante Agaath was de laatste die er woonde, nadat ze jarenlang haar moeder had verzorgd nog bijna dertig jaar. Daarom was het voor mij ook vooral het huis van tante Agaath. Ze heeft er haar hele leven gewoond. Nadat ze op 23 februari 2016 overleed, stond het huis nog geruime tijd leeg. Nu wonen er nieuwe mensen in. Dat is onwezenlijk. Het hele huis wordt verbouwd. Op de zolder hebben ze er een groot dakkapel in gemaakt. Op het zuiden. Wat zal dat warm zijn 's zomers. Het was er altijd al zo warm, in het huis, ook zonder dakkapel.

Woensdag zou tante Agaath 87 zijn geworden.

* Met dank aan Wim en Marja van Duijvenvoorde. De kerk staat in de steigers en het publiek werd in de gelegenheid gesteld met een lift omhoog te gaan.

Over een pad en zes eenden

Maandag was het al een pad die ik een zetje moest geven, van het pad af. Je zag hem denken: Wat moet ik dan? Ik zit hier toch goed, op zo'n heel mooi pad? Ik zei: 'Pad, dit is een pad waarop je zit. Er fietst en brommert van alles overheen. Als ik je geen zetje geef, ben je straks plat, een platte pad op het pad.' Dan is het niet meer zo'n heel mooi pad. Z'n kraaloogjes draaiden in het rond, dan weer vooruit, dan weer omhoog, naar die reus die naast hem stond, niet wetende wat hij moest doen. 'Nou, pad, dan geef ik je een zetje. Dat is beter voor je. Fijne dag nog!'

Dinsdag was het een stel eenden, zes in totaal. Ze stonden in een rijtje, van plan de weg over te steken. Geen drukke weg, maar toch. Ze draalden, druk kwakend, met z'n vijven tegen die vooraan. 'Hé, eenden, zal ik jullie maar helpen? Gisteren had ik al een pad, die niet van het pad af wou, en nu heb ik jullie, die niet over de weg kunnen, maar er wel over moeten. Omdat jullie denken dat het gras aan de overkant groener is. Kom.' Ik zette m'n fiets neer om de auto's tegen te houden. En daar kwamen ze, alle zes, waggeldewaggel. 'Kom maar. Nou niet op de middenberm blijven hangen. Kom!' En ook dat lukte, druk kwakend: 'Wat goed van u, meneer, dank u wel! Wat fijn dat u ons naar de overkant helpt.' Allemaal door elkaar. Blij dat ze waren toen ze in hun nieuwe gebied aankwamen.

Die avond fietste ik weer langs de eenden in hun nieuwe gebied. Van verre hoorde ik ze al kwaken: 'Kijk, daar heb je die meneer, die ons vanmorgen zo goed geholpen heeft.'

Op zoek naar Spinoza – Wat nou weer? (2)

Baruch Spinoza – ca. 1665, schilderij van een anonieme Duitse schilder,
Collectie Herzog August Bibliothek, Wolfenbüttel, Duitsland.

Omdat de gemeente Katwijk sinds 2006 uit drie dorpen bestaat – Katwijk, Rijnsburg en Valkenburg –, moeten alle drie de dorpen aan bod komen in de vlogjes. RTV Katwijk is immers de omroep voor alle Katwijkers.
Veel Katwijkers vinden dat maar zozo, dat de dorpen gefuseerd zijn. Op verjaardagen worden daar altijd grappen over gemaakt. Tussen Katwijk-Zeeërs aan de ene kant en Katwijk-Binners, Rijnsburgers en Valkenburgers aan de andere kant bestaat een zekere rivaliteit. Katwijk-Zeeërs kijken een beetje neer op de rest, omdat mensen die op zee varen of gevaren hebben (ook al zijn ze zelf nooit op een boot gestapt maar wonen ze alleen maar in het zeedorp) nou eenmaal meer hebben meegemaakt dan mensen uit de binnenlanden, zo is de gedachte.
Toch is het wel mooi, als ik het even neutraal formuleer, dat de Katwijkers die niet in Rijnsburg wonen, dat zijn dus de Katwijk-Zeeërs, de Katwijk-Binners en de Valkenburgers, er door de fusie met Rijnsburg zomaar een filosoof, een wijsgeer, bij hebben gekregen. En niet zomaar een filosoof. Eentje van internationale allure, waar zelfs een prijs naar genoemd is, de belangrijkste prijs die je in Nederland als wetenschapper kan verdienen. Dat dat maar even duidelijk moge zijn. En een uitje over de haring is ook wel lekker. Daarover gaat het volgende vlogje...

... dat in april op de televisie was en nu op YouTube te zien is.

Alles over het Spinozahuis leest u hier.

Bijzonder Berkheide, bijzonder boek, niet alleen over de natuur

Van Co kreeg ik het boek Bijzonder Berkheide cadeau. Ik ben er gelijk in gaan lezen. Berkheide is het duingebied tussen Katwijk en Wassenaarse Slag. De naam is ontleend aan het in zee verdwenen dorpje Berkerhey dat voor de slag lag.
Het boek is rijk geïllustreerd. Mooie foto's van planten en dieren. Veel vogels ook. Volgens mij bestaat zo'n beetje de hele redactie uit vogelaars. Voor de luchtopnamen in het boek is handig gebruik gemaakt van drones. Op bladzijde 17 zie ik nog twee foto's van vroeger, gemaakt vanuit een vliegtuig. Ik heb er wel eens over nagedacht hoe dat geweest moet zijn. In de tijd dat Juliana in Katwijk woonde en studeerde, tussen 1927 en 1932, had zij aan de voorkant van villa 't Waerle uitzicht op zee en aan de achterkant op het wantveld, waar de netten werden uitgereden om door de nettenboetsters te worden gerepareerd. Hoe moet je je daar als prinses gevoeld hebben? In de naastgelegen villa Hoogcate verbleef het personeel. Op de foto's zien we de beide villa's ten zuiden van villa Allegonda. De laatste staat er nog, of moet ik zeggen, weer. Na een tijd hotel Savoy geweest te zijn, het afgelopen jaar weer is teruggerestaureerd naar haar oude vorm.
Veel plaatjes, ik zei het al. Ogen te kort. Op pagina 134 vinden we een fraaie opname, ook vanuit een vliegtuig, of helikopter, van gebouw De Waaier, met het 'zeehostunneltje', de tunnel waardoorheen de tbc-patiënten van het toenmalige Rotterdamsch Zeehospitium zonder in contact te komen met de bevolking onder de boulevard door naar het strand werden vervoerd. Via dit tunneltje vertrokken in de Tweede Wereldoorlog ook de Engelandvaarders met hun kano's. Het tunneltje is verdwenen onder de nieuwe zeewering, maar erbovenop is vorige week een monument onthuld dat de herinnering aan deze dappere mannen levend houdt.
Ik blader nog even verder, naar hoofdstuk 22, over boeren in Berkheide. Op de eerste bladzijde van dit hoofdstuk zien we een mooie luchtopname van de Vrieze Wei, aan de rechterkant van het pad dat zich splitst. Als we door de duinen lopen, snijden we daar altijd af. Je ziet dat zich door de Vrieze Wei daar een zanderig pad gevormd heeft. Er moeten er meer zijn die op het idee komen... Aan de andere kant van de splitsing zie je heel duidelijk de dijkjes tussen de vroegere aardappellandjes liggen. Daar ligt de Dorendel. Op bladzijde 137 is daarvan een nog duidelijker foto te zien. Nooit geweten dat Doren hier afkomstig is de achternaam Schaddé van Dooren en niets met dorens van doen heeft. We nemen deze informatie meteen op in het Katwijks woordenboek. Dat kan nog net, voordat het af is. Dat Vrieze Wei een verbastering is van 'Vries z'n wei', genoemd naar ene Vries van der Marel, wisten we al wel. Nee, hier zijn geen Friezen geweest. De namenkwestie wordt uitgelegd op bladzijde 138.
Ik blader nog even terug. Ja, dit is echt een heel veelzijdig boek. Tussen alle planten en dieren heeft zelfs het dialect nog een plekje gekregen, op bladzijde 128. Ik zie het brandezijgertje en het spektaekeldraedje en ook dat je iet thuis mot komme mit 'n buik mit biene ('niet thuis moet komen met een buik met benen'). De laatste uitdrukking is als waarschuwing aan meisjes bedoeld wanneer ze bijvoorbeeld met jongens naar de duinen (naar Berkheide!) gingen om niet zwanger thuis te komen. Ja, het Katwijks kan soms hard zijn in hoe het de dingen verwoordt.
Ik blader weer vooruit. Op bladzijde 199 een oude foto van 'de muur', zoals we in Katwijk de Atlantikwall noemen, van toen die nog door het water liep van een flink duinmeer. Hier heb ik toen ik jong was nog mijn eerste en laatste vorentje gevangen, daar rechts op de foto aan de overkant. Mijn vader moest hem van het haakje halen.
Een heerlijk boek. Ik moest even zoeken in de index en ja hoor, op bladzijde 188 is nog een foto van het Jan Parlebos. Het bestaat niet meer, jammer genoeg, want het was altijd een geheimzinnige plek, met die bomen in het water. Op de foto ziet de plek er nogal open uit, maar in mijn herinnering lag het meertje met de verdronken bomen in een donker dal, als het meer in de roman Oeroeg van Hella Haasse. Ja, het wordt tijd dat ik weer eens een duinwandeling maak. Daar heeft dit boek me wel toe uitgenodigd.

Ommering, G. van, G. van der Bent en R. van Rossum (red.), Bijzonder Berkheide. Katwijk, 2017. Werkgroep Berkheide / Stichting Berkheide Coepelduijnen.

Schrapje

In het weeshuis was lange tijd het consultatiebureau gevestigd en ben ik ook nog voor een mantouxprikje geweest, een 'schrapje'.* Het consultatiebureau was boven, in een kamer naast een hoge zaal. In het midden van de zaal stond een grote tafel, opzij waren schotten waartussen de baby's konden wachten met hun moeders. Toen ik voor het mantouxprikje ging, was ik geen baby meer.

* Zo noemden we dat in Katwijk, uitgesproken met sk. Het mantouxprikje is een injectie met niet-infectueuze tuberculosebasillen. Als je lichaam hierop reageert, ontstaat er na drie tot vijf dagen een bultje, wat betekent dat je niet bevattelijk bent voor tuberculose.

In Noordwijk zijn ook hele erge dingen gebeurd

Hier sta ik voor dat mooie boerderijtje van de familie Salman aan de Woensdagsche Wetering. Ik denk dat het tien jaar geleden is afgebroken. De foto zelf is nog wat ouder, misschien al van dertig jaar geleden. Hoe het in Noordwijk precies gegaan is, weet ik niet. Waarschijnlijk niet zo erg als in Katwijk, waar het slopen van karakteristieke panden vele jaren een geliefde bezigheid was.

Mooi hè,

was dat?

Een voor de Katwijkers welhaast iconisch plaatje. De Voorstraat naar het westen gezien, met aan de linkerkant de Nieuwe Kerk. Links daarvan de Zuidstraat, met nog de oude bebouwing. Aan de rechterkant van de straat, voor de kerk en achter de bomen de School met den Bijbel met langs de straat de muur van het schoolplein. Onder het kleine boompje is nog net de poort naar het plein te zien. Rechts van de kerk en van de bomen de Voorstraat, met van achteren naar voren gezien het weeshuis en het gasthuis en op de voorgrond de garage van Den Hollander met op de stoep een benzinepomp. Adri's moeder had daar een Opel Kadett in onderhoud. De School met den Bijbel, het latere jongerencentrum 't Mallegat, de pastorie daarachter, de latere oudheidkamer van het genootschap Oud-Katwijk (op de foto niet te zien) en het gast- en weeshuis, de laatste twee creaties van architect H.J. Jesse, werden in de jaren tachtig, tot groot verdriet van velen, gesloopt. Alleen de kerk, ook een ontwerp van Jesse, is er nog en staat momenteel ter restauratie in de steigers.

Zwerf – Catweazle remembered

Ooit had ik een heel lief nichtje. Jamie heet ze. Toen ze klein was, gingen we wandelen in het park. Aan het begin van het park, tussen de bomen en de struiken, was een elektriciteitshuisje. Als je er voorbij was, zag je aan de achterkant, op de stoep van het huisje een zwerver liggen, tussen alles wat-ie bezat en bij zich had. Het haar van de man groeide alle kanten op en je kon z'n gezicht, dat vol met vegen was, nauwelijks zien. Hij lag, of zat, daar al weken. We gingen wel vaker kijken. 'En woont-ie daar dan, die zwerf?' vroeg mijn nichtje. 'En ook als het donker is?' Vragen, vragen. Haar eerste contact met de wereld.

De 'zwerf', zoals mijn nichtje de man steevast noemde, deed me denken aan die beroemde magiër uit míjn jeugd: Catweazle, die – 'Salmay Dalmay Adonay'* – vanaf 1970 op de buis kwam. Als kind durfde je er bijna niet naar te kijken. Dat moet dan wel míjn eerste contact met de wereld geweest zijn.

In 2008 verscheen de serie op dvd. Klik hier voor de Catweazle-fanclub.

Catweazle werd gespeeld door Geoffrey Bayldon, die gisteren overleed.

* Dat was zijn toverspreuk.

Vloggen voor de VLOK – Wat nou weer? (1)

Vroeger heette de televisie en radio in Katwijk de VLOK: Vereniging Lokale Omroep Katwijk. Dat verklaart meteen de titel van dit blogje. Een blogje, zo noem ik altijd een blogbericht. Volgens mij doen andere bloggers dat ook.

Adri werd gevraagd om voor RTV Katwijk, zo heet de televisie en radio in Katwijk tegenwoordig – hoewel, Katwijkers hebben het nog altijd over de VLOK – een heel kort filmpje, een soort spotje, te maken, voor in een groter televisieprogramma. Dat grote televisieprogramma heet Katwijk Live. Het wordt één keer in de maand uitgezonden en daarna, in de maand van uitzending, nog een aantal keren herhaald. Daarna komt het filmpje op YouTube. Dan kan iedereen het zien.

Adri vond het leuk om die filmpjes met mij te gaan maken. Ik voelde me heel erg vereerd. Maar het mocht niet te veel tijd kosten. We hadden het tenslotte al zo druk. Dus zouden we het gewoon met de telefoon opnemen, op een stok, een selfiestick. Lekker spontaan, gewoon op straat en niet van te voren bedenken wat je wilt gaan zeggen. Het concept deed me denken aan het programma 'De woestijn leeft' uit de jaren negentig, waarin Max Pam en Jeroen Henneman voor de zender AT5 door de stad trekken en allerlei onvolkomenheden die ze tegenkomen op straat bespreken.

In ons eerste filmpje gaan we op zoek naar waar vroeger het tramhuis stond in Katwijk aan Zee. Op de dag dat het idee geboren werd om de filmpjes te gaan maken – we noemen het vlogjes en wat we doen heet vloggen – zijn we die avond meteen op pad gegaan. Dat was in maart, dus het was nog donker buiten. In april kwam het eerste filmpje op televisie. Je moet het geluid hard zetten, want we zijn nog niet zo gewend om in de telefoon te praten.

Kwetsenjam

Kwetsen zijn een soort pruimen. Ze hebben een mooie rode kleur en je kan er jam van maken. In september kreeg ik een potje mee, van Joke, die er net een praatje over gehouden had. Er zat geen suiker in en ook geen kaneel. De jam was van zichzelf al lekker.

Pomeransenmarmelade

Voor deze jam, ik moet zeggen: marmelade, moet je pomeransen hebben, en geen sinaasappels. Want die hebben niet de goeie bitterheid, en pomeransen wel. En van die pomeransen kan je de schil eten. September vorig jaar hield Joke er een praatje over, over het maken van die marmelade. Dat is niet gemakkelijk. Daarom, als ze het maakt, maakt ze er gelijk heel veel van. Als die pomeransen er zijn, ergens in het jaar, als ze geoogst worden. Dan haalt ze gelijk een hele kist. Vervolgens staat ze een hele dag en avond reepjes te snijden van de schillen. En dan moet het koken, in grote pannen. Dat moet precies op de juiste temperatuur. Want ga je daar je daar iets overheen, dan gaat het mis. En krijgt het niet de goeie dikte. Maar dan is het nog net zo lekker, heb ik geproefd, die marmelade van pomeransen. Zelf zegt Joke 'pommeransen' en misschien spreek je het ook wel zo uit.

Je ziet het nooit op potjes staan. Het is altijd sinaasappelmarmelade, terwijl er pomeransen in zitten en het veel mooier om te zeggen is: pommeransenmarmelade.