Hoe ver je kijken kan – Coast to Coast (9)

Het uitzicht vanaf Grey Knotts. In de verte de Ierse Zee en in ieder geval de kust van
Dumfries and Galloway, een van de 32 'council areas' van Schotland. Daarvoor twee
meren: Buttermere, waar aan de rand de bomen in het water staan, en daarachter
Crummock Water. De donkere berg links vooraan is Haystacks, waar in 1991 aan
de oever van een meertje dicht bij de top de as van Wainwright is verstrooid. Zo zou
hij voorgoed deel uitmaken van zijn geliefde landschap. De wens daartoe uitte de
schrijver al in 1966 in zijn boek Fellwanderer. The Story Behind the Guidebooks
(Kendal: Westmorland Gazette): 'Every day that passes is a day less. That day will
come when there is nothing left but memories. And afterwards, a last long resting place
by the side of Innominate Tarn, on Haystacks, where the water gently laps the gravelly
shore and the heather blooms and Pillar and Gable keep unfailing watch. A quiet place,
a lonely place. I shall go to it, for the last time, and be carried: someone who knew me
in life will take me and empty me out of a little box and leave me there alone.' Hij voegt
hier nog aan toe: 'And if you, dear reader, should get a bit of grit in your boot as you are
crossing Haystacks in the years to come, please treat it with respect. It might be me.'

Vanaf het punt waar de omleidingsroute aansluit op de oorspronkelijke route, net daarvoor eigenlijk, kun je Ennerdale Water al zien, een klein vlekje blauw tussen de heuvels en bergen. Je moet goed kijken, maar het moet het meer zijn, want de bovenlijn van het vlekje is waterpas. Dat is ver weg.

...een klein vlekje blauw tussen de heuvels en de bergen. Je moet goed kijken,
maar het moet het meer zijn, want de bovenlijn van het vlekje is waterpas.

We hebben het nog tegoed, Ennerdale Water, het is een belofte, we komen er morgen. Vandaag komen we in Ennerdale Bridge, vlak daarvoor, zo'n anderhalve mijl, het einde van de eerste dag.* 

Vanaf het punt waar de omleidingsroute (in groen) aansluit
op de oorspronkelijke route (in blauw), net daarvoor eigenlijk
– daar waar het pijltje staat – kun je Ennerdale Water al zien...

Aan het vorige kaartje heb je niet zoveel, omdat Ennerdale Water er niet op staat.
Op dit kaartje staat het wel, bij het pijltje rechts. Het linkerpijltje geeft nog een keer
het punt aan net voor waar de omleidingsroute aansluit op de oorspronkelijke route,
vanwaar je het meer kan zien. De zichtafstand is hemelsbreed zo'n 12 kilometer.

En op Dent, de eerste berg die je over moet, kun je terugkijken naar de Ierse Zee. Met land. Dat moet Schotland zijn.

Vanaf Dent, met rechts in de verte Schotland.

Nog verder weg, vanaf Grey Knotts, kun je nog steeds Ierse Zee zien, met het Isle of Man aan je linkerhand en Schotland aan je rechterhand. Bij helder weer, en dat hadden we, zie je met Engeland erbij hier dus drie countries.

Ook vanaf Dent, het zicht naar het oosten, naar de bergen van het Lake District.

* Vooruitwijzen kan niet, anders kon je lezen wat er de volgende keer over geschreven werd. Als er over Ennerdale Water geschreven is, kan die verwijzing alsnog worden toegevoegd. We zullen dus even moeten wachten.

Dent – Coast to Coast (8)

Boven op Dent. Links is nog net de steenhoop te zien die de top markeert.

Wit zijn we nog, als we Dent passeren. Dent is de eerste serieuze berg die we beklimmen. Een fell, zoals ze een berg in het Lake District noemen. Met een hoogte van 352 meter en een relatieve hoogte van 175 meter. Dat betekent dat je van de voet van de berg nog 177 meter moet klimmen. En dat klimmen, over een grashelling, gaat gestadig. Wij hebben daar een trucje voor. Als je dat zo mag noemen. Als het echt steil wordt, zoals straks bij de beklimming van Grey Knotts, voorbij de Black Sail Hut, doen we steeds 40 stappen, links, rechts, en nemen dan, op een redelijk mooie plek, een klein pauze. Een redelijk mooie plek is een wat groter vlak, waar je makkelijk kan staan met twee voeten, liefst horizontaal, en een beetje opzij, zodat er nog iemand langs kan. Soms zijn het 42 stappen als je daar aanlandt, soms 38 stappen, maar altijd rond de 40. Hoe we aan die 40 komen weet ik niet. Of wel, want het was mijn idee om na 40 stappen te pauzeren, en Wilma vindt het ook een mooi aantal stappen. Geen 30, geen 50, maar 40. Ik denk dat het uit mijn onderbewuste gekomen is, uit mijn christelijke opvoeding. Als ik het googel, zie ik dat het getal 40 symbool staat voor een periode van beproeving, voorbereiding en transformatie, en het markeert vaak de overgang naar iets heel nieuws. In de christelijke en joodse traditie staat het getal 40 bijna altijd voor een diepgaand proces van verandering of reiniging. Dat zien we bij de zondvloed met Noach en zijn ark: het regende 40 dagen en 40 nachten om de aarde te zuiveren voor een nieuw begin. Verder trok het volk Israël 40 dagen door de woestijn om volwassen te worden in het geloof. En Jezus vaste 40 dagen in de woestijn ter voorbereiding op zijn openbare taak. Hier komt ook de christelijke vastentijd van 40 dagen vandaan. Ook in het dagelijks leven heeft het getal 40 een speciale lading. Zo wordt 40 jaar gezien als een mijlpaal van volwassenheid en levenservaring ('het leven begint bij veertig', al worden sommigen nooit volwassen). En een voldragen zwangerschap duurt gemiddeld ongeveer 40 weken. Ik denk dat ik onbewust aan de 40 dagen gedacht heb dat Jezus door de woestijn zwierf. Wat een zware opgave geweest moet zijn. Zoals ook de 40 stappen omhoog de berg op een zware opgave, beproeving zijn. Want ga je eroverheen, die 40 stappen, dan put je jezelf uit. Dat moet je niet doen. Bij 40 stappen, of daaromtrent, is het steeds even rust, even om je heen kijken, hoe hoog je al staat, hoe fantastisch mooi het uitzicht geworden is, want hoe hoger je komt, hoe meer je ziet.

De beklimming van Dent, gestadig.

Maar nu dwaal ik af. Hoewel het wel zo is, dat ik aan die 40 dagen door de woestijn gedacht heb. Op een gegeven moment kwam die onbewuste gedachte bovendrijven. Maar het is dus nog veel groter, de symboolwaarde van dat getal. Ik denk nu ook aan de 40 dienstjaren, waarna iemand gemiddeld met pensioen gaat. Dat zijn ze bij Google vergeten. Misschien omdat Amerikanen (die Google bedacht hebben) veel langer werken dan 40 jaar en vooral presidenten, die daar ook veel te oud en seniel zijn als ze aan de macht komen en de hele wereld naar de knoppen helpen. Ook presidenten, en het zijn altijd mannen, van andere landen. Veel te oud en seniel. Of sowieso seniel. Is dat wat macht met je doet? Is macht gekmakend? Je ziet dat overigens op alle niveaus. Maar nu dwaal ik nog verder af. Want ik zei dat we nog wit zijn als we Dent passeren. Het is de eerste dag van de tocht die voor ons ligt, van 16 dagen, een veelvoud van 4, met 4 als een tiende van, ook weer, 40. Een tocht van 323 kilometer, afgerond 320. Ook een getal dat deelbaar is door 4 en 40 en deelbaar door 16 dagen 20 kilometer per dag oplevert. In die 16 dagen met iedere dag 20 kilometer in de soms bloedhete zon zonder ook maar een spatje schaduw zullen we minder wit worden, niet alleen in ons gezicht, want, omdat we van west naar oost lopen en de zon de meeste tijd ten zuiden van ons staat en we de rest van ons lichaam zoveel mogelijk bedekken of insmeren, zal onze rechterhand, zo constateren we als we voorbij de helft zijn, bruiner zijn dan de linkerhand, ook omdat de rechterhand meestentijds op de enige wandelstok steunt die we met ons meevoeren. Of die óns met ons meevoert.

Terugkijken vanaf Dent. Links vooraan het dorp Cleator, in de verte de Ierse Zee.

Constateringen en gedachten, en het is omdat je wandelt en nergens anders aan hoeft te denken, dat je telt, de stappen die je maakt, rustig de berg op, één twee drie vier vijf zes zeven acht negen – ik zet er geen komma's tussen want dat gaat te langzaam – tien elf twaalf dertien veertien vijftien zestien zeventien achttien negentien twintig eenentwintig tweeëntwinting drieëntwintig – rustig die stappen blijven nemen – vierentwintig vijfentwintig zesentwintig zevenentwintig achtentwintig negenentwintig dertig eenendertig tweeëndertig drieëndertig vierendertig vijfendertig zesendertig zevenendertig achtendertig negenendertig veertig, en stop, pauze, dat je om je heen kijkt voor dat uitzicht, en dan plotseling ook die handen ziet, dat verschil. Maar dat was nog niet toen we Dent op liepen. Pas veel verder, ergens tussen de korenvelden, over de helft, de helft van de Coast to Coast, op vlak terrein.

Rechts is bruiner. Je ziet het nog een beetje. De foto is 20 dagen na aankomst
in Robin Hood's Bay genomen.

We gaan op weg – Coast to Coast (7)

Na het pad waar de honden worden uitgelaten gaan we links om het kerkje heen, het kerkje dat gewijd is aan de heilige Mary en Bega. Dat betekent dat we op de omleidingsroute terecht zijn gekomen. Tot december 2025, toen het klif instortte, kwam je daar nooit langs als je de Coast to Coast liep. Het is een nieuwe route, die niet langs St Bees Head en de vuurtoren voert. Maar als je daar nooit geweest bent, vind je dit ook mooi. Je weet niet beter.

Heel in de verte, achter de heuvels vooraan, kondigen zich de bergen van het Lake District aan.

We lopen boven langs een uitgestrekt groen dal, waar treinrails doorheen lopen, die van of naar het stationnetje van St Bees gaan – op een gegeven moment zien we er ook een trein overheen rijden. Tot we op het punt komen waar de nieuwe route en de oude route die vanaf St Bees Head komt, elkaar ontmoeten. Daar ga je met een scherpe bocht naar beneden, het groene dal in, tot je een lang stuk krijgt over een pad dat ook als fietspad dienstdoet – je kan de Coast-to-Coast-route ook fietsen –, richting Dent, de eerste echte berg.

Maar net als we de omleidingsroute zijn op gegaan, nog aan het begin dus, worden we voor een van de bekendste wandelproblemen gesteld: runderen. (Een ander is bijvoorbeeld prikkeldraad of hekken die niet opengaan en waar je overheen moet.) We houden in, bekijken de situatie van een afstandje. Wat zijn het? Moederrunderen met hun kroost, vaderrunderen daar in de buurt, hoe zit dit in elkaar? Ah kijk, die andere wandelaars gaan er ook gewoon langs. Ze hebben zelfs een hond bij zich, niet ongewoon in dit land. Bewegen ze, de runderen, of blijven ze op hun plek? We lopen nog maar net, we kiezen voor gewoon maar erlangs gaan, we zullen toch niet meteen al door die logge lijven vertrapt worden nu we nog maar net begonnen zijn, nu we nog maar net dat beroemde door Alfred Wainwright bedachte en uitgezette pad aan het bewandelen zijn? In onze eerste kilometers, zeg maar.

Maar alles gaat goed. Eén rund, een wit, het staat een een beetje afgedwaald van de kudde, kijkt ons zelfs nog wat verbouwereerd na. Het zal de warmte zijn.

Het begin – Coast to Coast (6)

De schoenen zijn gloednieuw.

'Maar wanneer begint nou die wandeling? Want al die stukjes vooraf en gelijk al het einde, de finish, aan het begin, wat kopen we daarvoor? De mensen willen spektakel. De bezoekers van je blog willen het pad zien, willen de bergen zien, Lakeland, de rollende heuvels van de Yorkshire Dales en daarna de uitgestrekte veengebieden van de Yorkshire Moors.' – 'Al goed, al goed.'

Op de ochtend van de 20ste juni trokken we dus eerst naar het strand, waar een ouder echtpaar ons vereeuwigde voor het monument dat daar staat, om een mooie kiezel in onze zak te stoppen en onze schoenen in de zee te dopen.

Rechts van het midden de aardverschuivingen.

Het klif, St Bees Head, lag er uitdagend bij in het heldere ochtendlicht. Maar daar mochten we niet langs van de autoriteiten. Het was gedeeltelijk ingestort. Dat was in december gebeurd. Van het strand liepen we naar de boulevard (of promenade) en toen terug naar het pad waar de honden worden uitgelaten. Om daarna na het kerkje dat gewijd is aan de heilige Mary en Bega de omleidingsroute op te pakken.

Een oude Engelsman, inwoner van St Bees, groette ons en we hadden het over de wandeling. Hij vertelde dat je daar gemakkelijk langs kon, langs het ingestorte klif, dat er niks aan de hand was. Zo'n verhaal, je zal het altijd zien, de mensen die er wonen weten hoe het werkelijk zit, kennen de plek. Je moest een beetje aan de binnenkant blijven van het draad, een stukje door de weilanden en dan kon je na de instorting gewoon weer doorlopen, het pad op. Het bracht ons aan het twijfelen. Maar we waren op het strand geweest, hadden onze schoenen gedoopt, de kiezel opgepakt en waren al bijna bij het hondenpad en hadden daarna nog die hele wandeling voor de boeg. Alles op onze eigen voeten. Heel vriendelijk van deze man, deze inwoner van St Bees, en we geloofden hem, dit advies, hij had gelijk, echt waar, maar om weer helemaal terug te gaan...

We hadden dat natuurlijk eerder moeten onderzoeken, hadden er ook alle tijd voor gehad, dan hadden we de omleidingsroute kunnen negeren, want als ik nu, achteraf, de berichtgeving zie op de BBC en de foto's erbij, stelt het inderdaad maar weinig voor, die landslip. En hoeveel landslips zijn we niet al tegengekomen op het South West Coast Path? Ook daar zijn we allemaal omheen gegaan.

De prelude – Coast to Coast (5)

Wij gaan iets heel anders doen, de middag van aankomst. Als we onze kamer op mogen, na eerst een lekkere ale – die hebben we wel verdiend na de lange reis –, frissen we ons wat op en trekken onze regenjassen aan. Het zal die middag voor het laatst regenen. We lopen de straat uit, langs het stationnetje waar we om 14.28 uur zijn aangekomen, een weiland en het pad waar de honden worden uitgelaten, onderweg naar het kerkje van St Bees. Het kerkje dat gewijd is aan de heilige Mary en Bega. Twee heiligen. En oeroud is. Oorspronkelijk was het onderdeel van een klooster, een priorij, vandaar de benaming St Bees Priory. 12e-eeuws, maar de geschiedenis van de plek gaat nog verder terug, tot de 9e eeuw, wat ook te zien is aan het beeldhouwwerk rond de kerkdeuren, dat door regen en westenwinden in al die tijd vrijwel onherkenbaar is geworden. Maar het is er nog. Zoals ook de binnenkant van het kerkje, waar alles juist nog heel herkenbaar is. Want hier waait en regent het niet. Een vrouw en een man zijn er aan het schoonmaken. Voor de dienst die zondag gehouden wordt. De man is aan het stofzuigen. Als hij ons ziet zet hij de stofzuiger uit. En vertelt met zachte stem.

Over het koor dat zo bijzonder is – met een voorhangsel alsof het van filigraan gemaakt is, zo licht – en de rest van het interieur. We luisteren aandachtig. Dan begint hij – met een zekere geheimzinnigheid, want hij gaat nog zachter praten – over wat hier in 1981 gevonden is: de 'St Bees Man'. Daar komen de mensen hier voor. In een vervallen zijbeuk van het koor troffen archeologen van de universiteit van Leicester in dat jaar een loden kist aan met daarin het in een lijkwade gewikkelde lichaam van een middeleeuwse ridder die hier in de 15e eeuw begraven was. Het lichaam was na al die eeuwen nog vrijwel intact. De man wijst ons op een vitrine in de hoek waar alles over de vondst te vinden is. We moeten er maar even gaan kijken. Voorzichtig lopen we ernaartoe. Maar of we hier nou trek in hebben, zo aan het begin van onze vakantie? Straks gaan we er nog over dromen. In de vitrine liggen foto's van de kist en wat daarin zit, de lijkwade en het uitgepakte lijk, met een bijna zwart geworden gezicht met een open mond en holle ogen. Gelukkig niet het lijk zelf, dat zullen ze wel weer begraven hebben, maar wel nog een pluk haar van de ridder. 'Ik hoef hier geen foto's van,' zeg ik. Die kunnen de lezers van Huize Zeezicht later wel zien met een linkje naar de site erover. Eigenlijk moet daar dan nog een waarschuwing bij, bij dat linkje. Hoewel... je weet het als je dit land bezoekt of erover leest, al die gruwelverhalen horen er gewoon bij.

We kijken nog wat rond en ontdekken een gigantisch orgel opzij van het koor. De man van de stofzuiger vertelt dat het bijna 2000 pijpen heeft. Een Father Willis-orgel uit 1899. Qua grootte hoort het eigenlijk in een kathedraal thuis. 'Dat zou ik weleens willen horen,' opper ik, 'maar jammer dat we morgen alweer verder moeten.' 'Nou,' zegt de man en hij begint te glimlachen, 'het toeval wil dat ik de organist ben. Ik kan wel wat laten horen.' Hij kruipt achter het orgel, zoekt wat tussen de partituren en begint te spelen. Het bezorgt ons kippenvel. Dit privéconcert door de organist en koorleider van St Bees Priory. Frank Bowler, want zo heet de organist, speelt een gedeelte uit de prelude uit de 1e Symphonie pour Grand Orgue van de Franse componist Louis Vierne. De klanken schallen door de ruimte. Waarmee die enge vitrine gelukkig gauw vergeten is. Na afloop van zijn optreden wenst de organist ons een mooie wandeling en raadt ons nog een pub aan voor als we in Ennerdale Bridge aankomen: The Fox and Hounds Inn.

Frank Bowler, organist en koorleider van St Bees Priory.

De muziek galmt nog na, als we de volgende dag onze schoenen aandoen voor het eerste gedeelte van de kilometerslange tocht dwars door Engeland. Een prelude... een mooier begin van onze wandeltocht kunnen we ons niet voorstellen.

Dat je na al die voorbereiding het belangrijkste nog zou vergeten – Coast to Coast (4)

Carlisle Railway Station.

Jenny en Magchiel hadden we al in de trein vanuit Carlisle ontmoet. Daarna hadden we nog met ze in de bus gezeten en nog een keer in een trein van een paar minuten, tot we bij het startpunt waren. Ze logeerden in dezelfde straat in St Bees, schuin aan de overkant van The Manor Inn, waar wij logeerden.

Ze kwamen daar 's avonds wel dineren – ik denk dat The Manor Inn ook de enige plek was waar dat kon in St Bees – en ik weet nog dat wij een heel kort praatje aan hun tafel hadden, waarin zij vertelden dat ze die middag (we waren al om 14.28 uur in St Bees) alvast verkend hadden waar je morgen moest beginnen. Dat ze al hadden uitgezocht waar het pad naar het strand liep. Dat ging voor het kerkje van de heilige Mary en Bega langs, waar ook de honden werden uitgelaten.

Het kerkje van de heilige Mary en Bega de volgende dag gefotografeerd vanaf het hondenpaadje.

Het was maar goed dat ze daarover begonnen waren, anders zouden we de volgende ochtend misschien wel vergeten zijn onze schoenen in de zee te dopen en de 'pebble' op te halen, zoals de traditie wil, en meteen de omleidingsroute zijn op gelopen. Die gaat namelijk niet meer via St Bees Head, het klif waarvan bij een storm in december 2025 een deel in zee is gestort. Omdat je niet meer via dat klif vertrekt kom je ook niet meer langs de vuurtoren op St Bees Head. Maar het strand met de kiezelsteen en de schoenendoop kun je door die omleiding dus ook zomaar missen.

De mensen maken het pad – Coast to Coast (3)

Cat en Jayne haalden ons in. Zij waren net voor ons binnengekomen. En daarvoor waren onze Amerikaanse vrienden Sandy en Peter aangekomen. En na ons zie ik Andrew en Louise uit Australië in het gastenboek staan. En dan Brad, de Amerikaan uit Californië die onderweg muziek luisterde en podcasts en meestal ver voorop liep. Wanneer die over de finish kwam weten we niet, en dat vermoedelijk Duitse stel, waarmee we die mooie foto in het korenveld hebben. En Hetty en Stijn, die toen in de pub in Danby Wiske, toen Engeland tegen Congo speelde, bij ons aanschoven voor het avondeten.

In de pub in Danby Wiske, met Jenny, Magchiel, Stijn en Hetty. Aan het tafeltje
daarachter Sandy en Peter.

Iedereen die op of rond de 20ste juni vertrokken was vanuit St Bees aan de Ierse Zee, vormde een soort treintje van mensen die elkaar zo af en toe tegenkwamen. Soms een hele dag of dagen niet en dan opeens weer een paar dagen wel. Dan liep je met elkaar op en na een tijdje liet je elkaar weer los.

Aankomst in Ingleby Cross, met Jenny en Magchiel. Foto: Sandy Nash.

In het begin was je nog volstrekte vreemden voor elkaar, tastte je een beetje af of mensen wel zin hadden in een praatje of liever op zichzelf wilden blijven, maar langzamerhand werd alles wat losser en vertrouwder en ontstonden er vriendschappen, ging je elkaar soms zelfs missen als je elkaar een paar dagen niet gezien had.

In The Lion Inn (Blakey Ridge), met Jenny, Magchiel, Peter en Sandy.

Dit weerspiegelt de gedachte dat de ware waarde van het leven niet schuilt in het bereiken van de eindstreep, maar in de onderlinge banden die we smeden. Zoals de 192 mijl lange Coast-to-Coast-trail – bedacht door Alfred Wainwright – wordt gekenmerkt door de dorpen en medewandelaars die men onderweg tegenkomt, worden onze grootste avonturen gevormd door onze reisgenoten.

Met Hetty, Jenny en Magchiel in de tuin van het Horseshoe Hotel. Foto: Stijn.

Eenvoudiger gezegd: het is niet de overwinning die telt, maar het zijn de mensen die je onderweg tegenkomt. Zij maken het pad. Dat maakt de weg ernaartoe waardevoller dan de uiteindelijke bestemming.

Aankomst in Robin Hood's Bay – Coast to Coast (2)

Met de kiezelstenen uit de Ierse Zee in Robin Hood's Bay.

Jenny en Magchiel kwamen dinsdag binnen. Dat kwam doordat zij één stop, één B&B, meer hadden in het laatste traject. Het lange stuk van 29 kilometer van Egton Bridge in de Esk Valley tot Robin Hood's Bay aan de Noordzee was bij hen in tweeën geknipt. Daarom kwamen wij al op maandag aan. Na Cat en Jayne. Die meteen naar ons toe renden om het allemaal vast te leggen, de glorieuze aankomst. Waarbij, zoals de traditie wil, de 'pebble' uit de Ierse Zee, die je zestien dagen dwars door Engeland in je broekzak met je meegedragen hebt, in de Noordzee geworpen dient te worden. Een belangrijk ritueel.

Hierna werden we vereeuwigd bij het bord aan de buitenmuur van The Bay Hotel. Binnen tekenden we vervolgens het gastenboek en mochten we onze oorkonde in ontvangst nemen. Zo was alles goed en dubbel en dwars vastgelegd.

En zaten de 309 kilometer (192 mijl) erop. In werkelijkheid liepen we natuurlijk nog wat meer kilometers, ruim 323 om precies te zijn (het Garmin-polshorloge gaf 323,4 kilometer aan), door kleine stukjes om naar afgelegen B&B's, of doordat we 'lost' raakten en door medewandelaars of vriendelijke Engelsen weer de weg gewezen werden, naar het pad. Want dat is geen rechte lijn. 323 kilometer vol belevenissen!

Met Cat en Jayne, die alles vastlegden.

In the cue – Coast to Coast (1)

Wilma, Jenny, Magchiel en vier Engelsen 'in the cue'.

De vorige keer had ik er nog geen plaatje van, van een rij bij een ijswagen. Tot onze wandelvrienden Jenny en Magchiel binnenkwamen en ons op een ijsje trakteerden. Toen stonden we er zomaar in. Op het strand van Robin Hood's Bay.

IJswagens – South West Coast Path (83)

Fife Coastal Path, 9 september 2004.

Je vindt ze door het hele Verenigd Koninkrijk, maar voornamelijk aan de kust: ijswagens. In het Engels ice cream vans genoemd. Ze staan er op de boulevards en bij de stranden, maar vooral ook óp het strand, meestal is dat dan een mooi vlak strand van hard zand. In Katwijk noemen ze dat 't harde strand. In tegenstelling tot het zachte strand met het mulle zand, meer tegen de duinrand aan. Ze hebben een typerende vorm, die Engelse ijswagens, wat je aan de jaren vijftig doet denken en nostalgische gevoelens oproept – het ijs smaakt er lekkerder door. De kleur waarin de wagens geschilderd zijn doet je aan vanille-ijs denken,* met daarop dan in van die sierlijke Coca-Cola-letters wat ze te bieden hebben. En ze hebben schuiframen, wat natuurlijk handig is bij een straffe wind. Ze zien er allemaal zo'n beetje hetzelfde uit. Misschien omdat ze bijna allemaal uit dezelfde fabriek komen, die van Whitby Morrison in Cheshire. Wat mooi is, is dat de Engelsen, net als bij de bus en andere plekken waar dat gebruikelijk is, ook bij ijswagens keurig in de rij staan. Dat levert mooie plaatjes op op een bijna leeg strand. En is wel even wat anders dan wat er op zomerse dagen gebeurt bij de kraampjes op de boulevard van Katwijk, waar de ijsliefhebbers zich zowat allemaal tegelijk lijken te verdringen onder de luifel.

Instow, 27 juni 2024.

Maar, we hebben dat al eerder gezien, het South West Coast Path is niet zonder risico. Dat geldt ook voor de ijsverkopers. Toen we aan de westkust liepen hebben we het net niet meegemaakt maar hoorden het wel toen we er net langs waren gelopen dezelfde dag, dat er een ijswagen met ijsverkoper en al door de opkomende vloed bijna in de golven verdwenen was. Ze konden nog net gered worden.** Stond de ijsverkoper op zo'n verlaten stuk strand dat hij of zij door de weinige klandizie in slaap gevallen was, met dat mooie weer?

Toen we erlangs kwamen viel die ijswagen ons niet eens speciaal op. Het was een aardig attribuut zo in de hoek van de foto van het strand, maar meer ook niet. Maar later, toen we 'm in dat filmpje zagen, dachten we: verrek, die hebben we gezien. 

Maar later, toen we 'm in dat filmpje zagen, dachten we: verrek, die hebben we gezien.

* Er zijn er ook in andere kleuren.
** Door de mensen van de RNLI, de Royal National Lifeboat Institution. Het was op 8 juli 2024 op Harlyn Bay Beach in Cornwall.

Dit moet dat veldje geweest zijn – de Cotswolds (11)

Ergens onderweg op 8 september 2019, de dag dat we van Winchcombe naar Broadway lopen.

Dit moet dat veldje geweest zijn waar Shirley zingend doorheen liep. Als ik haar erover mail, over het zingen van de Cow-song, herinnert ze zich het nog goed: 'I so remember that time when we crossed the cow pasture. I was familiar with cows growing up as we did in the State of Wyoming. I just made up the little song to calm us – cows and humans. It worked and we continued on our trek.'

Muze in het museum – 'Liggend naakt' van Isaac Israels

Isaac Israels, Liggend naakt (Sjaantje van Ingen), circa 1894-1900, olieverf op doek, 40 x 65 cm.

In 2009 werd het door het tijdschrift Oog van het Rijksmuseum uitgeroepen tot mooiste naakt uit de Nederlandse schilderkunst. Nu hangt het in het Katwijks Museum: Liggend naakt (Sjaantje van Ingen) van Isaac Israels. Adri van Beelen schreef er een boek over – Sjaantje. De muze van Isaac Israels – en André Groeneveld ontdekte het, bij toeval, boven een bed in een slaapkamer in Amsterdam. 

Te zien van 7 juni tot 4 oktober 2026, de expositie De muze van...

Hier konden we niet langs – South West Coast Path (82)

De dag nadat we op The Undercliff geweest zijn, voorbij Lyme Regis, is het dat we bij dat hek aankomen, verstopt in een hoek met bosjes en bomen, we zien het eerst niet – onze ogen moeten wennen aan het licht, omdat we door een zonnig veld zijn komen aanlopen, huppelend bijna, zou je kunnen zeggen, over een karrenspoor, met tussen het hoge gras overal bloemen, in alle kleuren –, maar daar staan ze, in de schaduw, runderen met hun jonkies, koeien en kalveren, je wordt er overal voor gewaarschuwd op handgeschreven bordjes, en misschien ook nog wel een stier, in een grote groep, altijd in de hoek van een veld, bij een hek dat je moet passeren, met meteen daarachter ook nog eens een laag koeienstront met een diameter van ongeveer drie meter, de breedte van het hek en dan nog wat breder, zo'n twaalf meter in omtrek, waar je doorheen moet.

Je duwt ze niet zomaar opzij, die beesten, en we zijn er bang voor, na die keer in de Cotswolds, de eerste dag dat we daar liepen, toen er bij iedere doorgang van een veld, één enkel veld, het eerste waar we doorheen kwamen, en hoeveel zouden er nog volgen, zo'n groep stond, alsof ze het expres deden, en we om van dat veld af te komen in allerijl over het prikkeldraad geklommen zijn, om langs dat prikkeldraad om het veld te lopen, maar vast kwamen te zitten in een bos met doornig struikgewas. Waardoor we weer terug moesten over dat prikkeldraad en door dat veld met die stieren. We herinneren het ons allemaal nog goed. En ook deze keer durven we er niet langs. 

Maar dan is er een vrouw met een hond, zij liep ons al achterop in dat zonnige veld, met al die bloemen, en moet ook die kant op, door dat hek. Zij lijkt ons te komen helpen, [ze komt als geroepen, als een geschenk uit de hemel,] zoekt een stok en begint te schreeuwen, tegen die runderen, allerlei klanken, als van een rodeo, en met de stok geeft ze hier en daar een tik, op hun achterlijven, en begint de langzame groep van dieren een beetje te bewegen, maar ook weer niet echt, en dan loopt ze er zo tussendoor, met haar hond. Zomaar. Tussen die logge lijven. Ja, kom maar, roept ze. Ze wil ons helpen. Wij kunnen er nu ook door, maar we staan als aan de grond genageld, veilig achter het hek. Nee, dat doen we niet. Nee hoor... Geen haar op ons hoofd. Ja, sorry. We lopen terug door dat zonnige veld en zoeken een andere route, die gelukkig gauw gevonden is, een omweg, maar wat maakt dat uit, met dat heerlijke weer.

Nu ik dit allemaal opschrijf, moet ik denken aan dat liedje dat Shirley zong, toen we met onze vier Amerikaanse vrienden door een veld moesten in de Cotswolds, ergens tussen Winchcombe en Broadway, een veld vol jonge zwarte stieren. Ik zie dat veld nog voor me, een veldje maar eigenlijk, en hoe we daar met z'n zessen doorheen durfden. Omdat Shirley dat liedje zong:

    Bossy cow-cow,
    Bonnie bee-bee,
    Oleo-margarine,
    Oleo-butterine,
    Alfalfa-Hay!!!

    (meerdere keren herhalen)

Het is een beetje een nonsensliedje. Don, die ons gefotografeerd heeft op de Broadway Tower, een foto die achter op onze trouwkaart terecht is gekomen, vertelde dat hij en Lenore het zongen toen ze jong waren en nog studeerden, bij sportevenementen op de universiteit van California.* De stieren gingen er in ieder geval wel door op de loop. Maar of die logge groep hier bij dat hek op The Undercliff erdoor in beweging gekomen was, ik weet het niet.

* Het is het clublied van de UC Davis, de campus van de University of California. Het werd voor het eerst gezongen in 1926 bij een (American) football-wedstrijd tegen de College of the Pacific. Het lied is een aangepaste versie van een lied dat gezongen werd door de UC Berkeley, weer een andere campus van de University of California.