De typemachine van Jan Wolkers

 

Dit is de typemachine van Jan Wolkers. Zijn eerste.* Waarop hij zijn legendarische vroege werken schreef: Serpentina's petticoat (1961), Kort Amerikaans (1962), Een roos van vlees (1963) en Terug naar Oegstgeest (1965). Op lange rollen papier. Dan kon hij doortikken.

Vandaag heb ik er foto's van gemaakt, met toestemming van de conservator. En heb ik de machine aangeraakt. Anders kon ik er geen foto's van maken. Vooruit, ook even de spatiebalk bewogen, herhalend, tot de ping! Die wilde ik horen. Horen wat Wolkers hoorde, aan het eind van iedere regel, al die regels, op die rollen papier. Dat belletje.**

Wolkers typte in hoog tempo, met tien vingers blind. Dat had hij geleerd bij Instituut Pont aan de Breestraat 89a in Leiden.*** Dat hij met tien vingers typte betekent dat hij de spatiebalk met zijn duimen bediende. En dat hij vijf keer zo snel kon typen als iemand die het met twee wijsvingers deed.

De typemachine staat in het magazijn van de Universiteitsbibliotheek Leiden. Het is een draagbare (portable) Olivetti Lettera 22. Wolkers kocht de machine in 1957,**** toen hij een Franse beurs kreeg en naar Parijs vertrok om bij de beeldhouwer Ossip Zadkine te studeren.

* In totaal versleet de schrijver vier schrijfmachines.
** Voor hen die geen typemachine hebben meegemaakt: het belletje klinkt als waarschuwing als de wagen – volgens Van Dale 'het bovenste, zich bij het schrijven verplaatsende deel van een schrijfmachine' – door het typen (en spatiëren) helemaal naar links is gegaan, zodat je weet dat je aan het einde van een regel bent. Aan de linkerkant van de wagen zit een hendel. Daarmee breng je de wagen terug naar rechts. De haal aan de hendel zorgt er tegelijkertijd voor dat je aan de linkerkant van het ingedraaide vel papier op het begin van de volgende, nog te typen regel komt, op de regelafstand die je van tevoren hebt ingesteld. Ook de kantlijn is van tevoren ingesteld. De regelafstanden op een typemachine zijn 1, 1,5 en 2. Om een regel over te slaan haal je de hendel nog een keer over. Dat noem je een regel overhalen.
*** Hij begon er op 16-jarige leeftijd mee in de lente van 1941 en haalde in 1943 in de tijd dat hij ondergedoken was zijn typediploma. Instituut Pont was waar nu boekhandel Kooyker is gevestigd. In een interview met Jan Brokken (Schrijven, 1980, pp. 36-37) vertelt Wolkers over het instituut en de voordelen van het schrijven met een typemachine:

'Zo'n strakke gele gevel die naar voren kwam, dat was modern in die jaren. Een stukje Amerika in de Breestraat. Als je langs Pont liep, hoorde je door de open ramen dat mooie melodieuze typen. Iemand die met tien vingers typt, brengt een prachtig geluid voort. Het doet je eerder denken aan het ruisen van de zee, dan aan de herrie van een verkeersweg. Wij leerden ritmisch typen op muziek van Victor Sylvester. Tussen de tafels door liep juffrouw Janssen, een mooie volslanke vrouw met blond opgestoken haar, een Zweeds type, een beetje Bergman-achtig. Zij keek over je schouder mee en ondertussen kwamen de Duitse soldaten langs. Het geruis van de typemachines werd onderbroken door het harde tikken van de laarzen op de straatstenen. 
    Als je typte mocht je niet naar je vingers kijken, maar dat was voor mij geen probleem. Ik zat naast een roodharig meisje met een prachtig stel borsten en gedurende het tikken keek ik zo nu en dan naar die licht trillende tieten. Ik heb dus geleerd alleen naar mijn tekst te kijken.
    Ik wil niet zeggen dat je op een schrijfmachine het beste schrijft. Er zijn prachtige boeken op de machine geschreven, en er zijn prachtige boeken met de pen geschreven, kijk maar naar het mooie regelmatige handschrift van de Max Havelaar. Zoveel schrijvers als er zijn, zoveel manieren. Deze manier hoort bij mij.
    Ik kan niet met de pen schrijven, dat komt door mijn tweeledige aanleg – beeldende kunst en schrijven. Zodra ik een pen in mijn hand heb, ga ik tekenen. Met een pen kan je een krullentrekker worden, en dat is gevaarlijk voor het schrijven. Het grote voordeel van de machine is, dat het schrift het dichtst bij het eindprodukt staat: het boek. Schrijven is in de eerste plaats lezen. Als ik typ, lees ik. Dan zie ik de tekst heel duidelijk voor me, ook typografisch. Zelfs de kaarthouder, dat ijzeren driehoekje, heb ik van mijn machine laten weghalen, omdat het het lezen bemoeilijkte.
    Ik concentreer me op de herbeleving van datgene wat ik schrijf. Het schrijven met de pen zou me storen, je ziet dan steeds zo'n rare papegaaiebek naast je, want dat is zo'n hand met een pen erin; een papegaaiebek met een onzindelijk staafje erin waar iets uitvloeit. Het schrijven met de pen kan tot vele gevaren leiden. Je zit te dicht op het papier. Er is geen afstand. Schrijf je op de machine, dan ben je minder snel geneigd de emoties van een padvinder wiens tent in brand staat op het papier te zetten.
    Een schrijver moet, vind ik, ijs in zijn kop hebben. De schrijver die met rooie wangen en zweetdruppels op het voorhoofd de ene na de andere zin op het papier dondert, wantrouw ik.'

 

**** Op 1 februari van dat jaar in de Utrechtsestraat in Amsterdam. De door Marcello Nizzoli en Giuseppe Beccio ontworpen Olivetti Lettera 22 was een van de eerste echt draagbare typemachines. Door de aluminium behuizing weegt de machine slechts 3,7 kilo.

'Wij leerden ritmisch typen op de muziek van Victor Sylvester.'

Engelse brievenbussen in Portugal

In Tavira denken we even dat we in Engeland zijn. Het is op de hoek van de Rua Almirante Cândido dos Reis en het Praça Dr. António Padinha. Daar komen we deze brievenbussen tegen. Even googelen leert dat ze inderdaad uit Engeland komen. Rond 1880 begint het Portugese nationale postbedrijf CTT Correios de Portugal met het moderniseren van het postnetwerk. In plaats van zelf een ontwerp te ontwikkelen besluiten ze daarbij de gietijzeren kolombrievenbussen uit het Verenigd Koninkrijk te importeren. Ze zijn gebaseerd op het Britse 'Anonymous'-model uit 1879. De Portugese varianten krijgen hun eigen opschrift, zoals het woord 'CORREIO' (post) of 'CARTAS' (brieven).

Op veel plekken in Portugese steden en dorpen kom je deze brievenbussen nog tegen, vaak in tweetallen naast elkaar, waarbij de rode brievenbus bestemd is voor Correio Normal (gewone, reguliere post) en  de blauwe voor Correio Azul (prioriteit- of luchtpost).

The Old Man and the Sea... and the Cat

Bij Fábrica gaan we het strand op. De plek waar we altijd als eerste naartoe gaan als we weer eens in de Algarve zijn – daar kunnen jaren tussen zitten. Het pleintje met de palmbomen en het muurtje met op de hoek de kiosk waar we koffie bestellen en een pastel de nata, zo'n gebakje van bladerdeeg met pudding.

Het is heet, eind oktober maar de zon brandt. We lopen langs de cactussen en agaves, de droge duinvegetatie die je hier aantreft. Een groot decor, die hoge rand met al die planten. Ondoordringbaar. Er ligt een boomstronk, droog en uitgebleekt, een jerrycan, uit een inham stroomt water. De lagune van de Ria Formosa, waar de witte ooievaar broedt.

Je kan je er lelijk aan prikken, die agaves. Dat het bloed. Soms hangt er tussen de planten in de hoge rand een trap, een ladder, of een hálve trap of ladder. Die zegt: ik mag eruit maar jij mag hier niet naar binnen, niet zomaar. Het aangespoelde hout is met touw en stengels en alles wat kan binden aan elkaar gemaakt.

Het is een plek, een eigendommetje, zou je kunnen zeggen, en het is de kat die het verraadt, daar diep, ver weggestopt tussen de struiken, een hut, met heel even... de bewegingen van een oude man, de kat die naar hem toe komt, de oude man die de kat aait. Ik mompel wat: '... sir', en loop door. The Old Man and the Sea... and the Cat.

De oude man en de zee en de kat. Ik heb dat eerder gezien. Mooi beeld. Niet het verhaal van Hemingway, niet helemaal. Het is de entourage die maakt dat de titel in je opwelt.

Op het muurtje tussen Fábrica en Cacela Velha.
Kenny Random is hier geweest, de Italiaanse Banksy.

Heel even Engelsen – South West Coast Path (85)

Jane en Peter demonstreren hoe je een bergbeklimmersuitrusting omdoet.

In Padstow komen we terecht in een inspirerende omgeving. De B&B waar we verblijven, vier nachten, staat vol boeken en overal waar je kijkt, ook in de badkamer, hangen foto's waarop de bewoners van het pand aan het bergbeklimmen zijn, langs steile wanden in Zwitserland, of skiën of kanoën. Boven in het trapgat hangt nog een oud model lange latten en in de woonkamer staat opzij van de crapauds een keur aan spiritualiën opgesteld. De kappen van de schemerlampen hangen er scheef op hun standaards.

Foto's in de badkamer.

De woonkamer is op de eerste verdieping en heeft een erker die uitkijkt op de haven. Daarboven hebben wij onze kamer en suite waar alles roze is geverfd, met boven de erker zo'n balkonnetje waar net twee bistrostoeltjes passen, om van hetzelfde uitzicht als uit de woonkamer te genieten maar dan wat hoger.

De Padstow Ukelele Band.

In de ochtend dalen we de trappen af naar helemaal beneden, waar de eetkamer is met daarachter een keukentje. Ook langs de traptreden is ruimte voor boeken.

Het stel is al aardig op leeftijd, hij nog wat ouder dan zij. Hij loopt met een stok. De dag van ons vertrek hoopt hij negentig te worden en in de dagen erna willen ze een nieuwe pup ophalen. Op de site van de B&B staat een foto van hun vorige hondje, Fitou. In het keukentje maakt zij ons ontbijt klaar, het warme gedeelte. Het koude dat voorafgaat, de serials met yochurt of melk en fruit, staat al op tafel. Hij komt ons daar vergezellen met zijn verhalen.

Peter op wat jongere leeftijd met bergbeklimmersuitrusting.

Op een van die ochtenden aan de eetkamertafel vertelt hij, zo tussen neus en lippen door, dat hij in september de dakgoten maar weer eens moet gaan schoonmaken. Ik zeg: 'Man, je bent bijna negentig, hoe wil je dat doen!' 'Nou, dan doe ik een touw om m'n middel en klim ik op het balkonhekje en dan ga ik zo de dakgoot in.' Vervolgens krijgen we van de twee een demonstratie van hoe je dat allemaal vastmaakt, die touwen. 

Ons balkonnetje is net zo groot als bij de buren, met net zo'n balkonhekje.

De roze kamer.

Zij zit in een ukeleleband, de Padstow Ukelele Band, die iedere woensdag in een andere pub bij elkaar komt. Dan zijn wij er toevallig ook, met als opdracht alle nummers te filmen en op te nemen. Als dank voor de genoten gastvrijheid. Deze woensdag is het toevallig de pub hier om de hoek, The Old Custom House. Het is de pub waar we die ober hebben gezien die alles uit zijn handen liet vallen omdat er een klant met een hond binnenkwam en de laatste, 'onze trouwe Engelse viervoeter', met voorrang geholpen diende worden. De ukeleleband zamelt geld in voor een reddingshelikopter. Op tafel staat een collectebus om het in de doen.

Op de laatste dag dat we bij Jane en Peter logeren, voordat we uit eten gaan in het dorp, worden we uitgenodigd voor een aperitief en mogen we voor het eerst echt plaatsnemen in het heilige der heilige, de woonkamer met erker. We nestelen ons in de witleren crapauds. In de boekenkasten naast de haard zien we een reeks bordeauxrode boekjes met alle toneelstukken van Shakespeare, een paar planken daaronder Kobbé's Complete Opera Book, Analyses of Musical Classics, The Illustrated Dictionary of Unfamiliar Words en Phrases & Sayings van Nigel Rees, alles over taal en toneel. Of we een gin-tonic lusten. Geen idee hoe dat smaakt, maar vooruit, de vraag maakt nieuwsgierig, en het is heerlijk, het sprankelt in het glas. Sparkling zeggen zij. Het is voor het eerst dat we deze nationale mix tot ons nemen. Nu zijn we, heel even, Engelsen.

Tweede praatje over het kustpad in het Duna-atelier

Afgelopen donderdag was het zover, m'n tweede praatje over het South West Coast Path. Eigenlijk derde, want ik had het eerste praatje al een keer herhaald. Dat was drie weken geleden. Dus als je dat had meegemaakt, kon je bij dit praatje naadloos aansluiten. Maar dat hoefde niet, want je hoefde deel één niet gezien of gehoord te hebben om deel twee te kunnen volgen en de magie van het kustpad over je neer te laten dalen. Waar schrijvers en schilders hun inspiratie vonden, waar het soms steil omhoog gaat en ook weer omlaag, waar hele brokken land in zee verdwijnen en soms ook een ijscowagen, maar de sea-tractor de golven wonderwel trotseert op weg naar Burgh Island. Brittannia rule the waves!

Daarover en over nog veel meer mocht ik vertellen in dat prettige zaaltje aan zee, dit keer tussen de schilderijen van Natalia Dik. Het hangt er vol van en ze zijn prachtig. Gaat dat zien, nog tot en met 15 november in het Duna-atelier.

Alle aanwezigen en alle mensen die mijn optreden mogelijk hebben gemaakt, heel hartelijk bedankt!

Met dank aan Maarten van Rijn voor de mooie foto's, ook buiten, in de 'zomeravond' van 15 oktober.

Wandelen langs het South West Coast Path, deel 2 – lezing op donderdag 15 oktober in het Duna-atelier

Zet alvast maar in je agenda!

Ook in dit tweede deel van Wandelen langs het South West Coast Path is het opnieuw genieten van de belevenissen van Wilma Overdevest en Leendert de Vink. We lopen met ze mee, helemaal tot aan het eind van dit 1014 kilometer lange kustpad. Een pad dat langs hoge kliffen voert die niet zonder gevaar zijn. Er breken brokken af en er verdwijnt ook een ijscowagen in zee. We komen langs bijzondere plekken, waar tal van beroemdheden hebben vertoefd, en gaan op zoek naar een geheimzinnig landhuis. En heeft u weleens gezien hoe de binnenkant van een Engelse brievenbus eruitziet? En wat daarbovenop zit? Wat is het dat Engeland en de Engelsen zo bijzonder maakt. Leendert komt daarover vertellen en vertoont er de mooiste foto's bij. Dat wordt weer een avond heerlijk genieten van prachtige reisverhalen.

Tijd en plaats: donderdag 15 oktober om 19.30 uur in het Duna-atelier in Katwijk, tegenover de vuurtoren. Ga naar de website van het Duna-atelier voor alle details.

Toegang: gratis.

Kom op tijd als je erbij wil zijn!

...en nog veel meer mooie plaatjes.

De kaart, de lijn en het potlood (2) – South West Coast Path (84)

 

Goed dat we dat stempotlood nog bewaard hadden. We hadden er zelfs drie, van toen je, in coronatijd, vermoed ik, je stempotlood altijd mee naar huis mocht nemen, om besmetting te voorkomen. Ik mag misschien wel verklappen dat we die stempotloden altijd en helemaal expres daarvoor bewaard hadden, ze lagen gewoon klaar, in ieder geval één, en dan een reservepotlood en nog een reservepotlood – beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald. Belangrijk, en nu nog belangrijker, want de lezing kwam eraan, deel 2 (twee!), over het South West Coast Path, waarin we dat langeafstandspad helemaal uitlopen. En zolang die lezing nog ver weg was, hoefde die kaart ook niet verder ingekleurd, was het idee, misschien. Want het is natuurlijk een grove nalatigheid en tekortkoming, om als je een pad uit loopt op 13 juli 2025, dan niet gelijk even die kaart van de wand te halen, de lijst te verwijderen, de spijkertjes waarmee de lijst aan de achterkant vastzit, het glas eraf te halen en dan verder in te kleuren. Dat kan al in de dagen na thuiskomst. Maar o jee, al die tijd niet gedaan, verslonsd. Waren we zo lui geworden? Zo laks? Maar nu moest het gebeuren, en het is gebeurd, voor de lezing van 15 oktober aanstaande, in het Duna-atelier, dat onvolprezen zaaltje aan zee, of moet ik zeggen: zalige zaaltje aan zee? Dan hebben we meteen een mooie allitererende drieslag te pakken. Een lezing over de voltooiing van het South West Coast Path, met veel nieuwe en spannende verhalen. Meer reclame kan ik voorlopig niet maken. Maar dat het een spektakel wordt, is zeker. U moet gewoon komen! En dat zeg ik dan allemaal terwijl we de officiële aankondiging nog moeten krijgen.

Lees hier De kaart, de lijn en het potlood (1) – South West Coast Path (46).

The Happy Huts in Wells-next-the-Sea

De tweede, door Colin Moore. 

Voor 35 tot 75 pond kun je ze huren, voor een dag, en wil je ze kopen voor altijd, dan tel je er 75.000 tot 80.000 pond voor neer. Dat lees ik ergens op internet. Jan kwam ermee, dat z'n broer daarlangs gekomen was op een reis door Norfolk, die bult aan de oostkust van Engeland. Hij liet een foto zien. Ik vertelde dat ik daar een ansichtkaart van had, en nog een. Gekocht met een tussenpoos van toch zeker tien tot vijftien jaar. Pas geleden ontdekte ik dat ik die kaarten allebei zonder dat ik het in de gaten had gehad dicht bij elkaar had uitgestald. Wat dat te betekenen had...

De eerste, door Margaret Heath.

De eerste had ik gekocht bij Ikea, in een setje van vier: kaarten met strandhuisjes en bootjes, in oorsprong grote gicléeprints aangeboden door de kunstenaar zelf en daarna nog eens als klein drukwerk verkocht bij het Zweedse meubelwarenhuis. Een leuke kaart van strandhuisjes op palen met dennenbosjes erachter, gemaakt door Margaret Heath. Tegenwoordig wordt het setje op Ebay aangeboden voor 5 pond. Dat valt nog mee.

De tweede kocht ik jaren later in Edinburgh bij een zaakje met aparte kunstkaarten, The Bay Tree Company op Bruntsfield Place 110. Een wat wildere afbeelding, gemaakt door Colin Moore, van dezelfde kant bekeken als die van Margaret Heath.

Margaret Heath in de linkerbovenhoek en Colin Moore in de rechterbenedenhoek.

Zonder dat ik me ervan bewust was geweest dat het hier om dezelfde plek ging, die van The Happy Huts in Wells-next-the-Sea, had ik ze een meter van elkaar uitgestald, de een op m'n bureau en de ander tegen het broodtrommeltje van m'n opa en naast een foto van Zorro op een soort van bijzetbank-tafel. Daar stonden ze alweer een paar jaar, tot het me pas onlangs opviel, en ik de bevestiging daarvan kreeg toen ik de teksten op de achterkanten bestudeerde.

Wat is dat met het hoofd, wat is dat met het geheugen dat dit gebeurt? Je kan in ieder geval constateren dat de aantrekkingskracht tot het plaatje, de plek, het onderwerp, in al die jaren onveranderd is gebleven. De hoogste tijd om er eens poolshoogte te gaan nemen.

Wandelen langs het South West Coast Path, deel 1 – lezing op donderdag 24 september in het Duna-atelier

Wegens groot succes herhaald!

Altijd al eens langs de mooie kust van Zuidwest-Engeland willen wandelen? Sinds het boek Het zoutpad van Raynor Winn verschenen is, heeft iedereen er wel over gehoord: het South West Coast Path. Het is het bekendste en uitdagendste langeafstandspad dat er bestaat. Meer dan duizend (1014) kilometer tussen Minehead en Poole.

Wilma Overdevest en Leendert de Vink liepen er in de afgelopen jaren al zo'n 700 kilometer van. Hun belevenissen en observaties lezen we op Huize Zeezicht. Over de meest idyllische plekken tot stukken waar het echt afzien is, met alle typische Engelse eigenaardigheden daartussendoor. Leendert komt daarover vertellen en vertoont er de mooiste foto's bij. Dat wordt een avond heerlijk genieten van prachtige reisverhalen. Grote kans dat u zelf ook de wandelschoenen wilt aantrekken.

Deze lezing is een herhaling van de lezing die al eerder (in 2024) is gegeven.

Tijd en plaats: donderdag 24 september om 19.30 uur in het Duna-atelier in Katwijk, tegenover de vuurtoren. Ga naar de website van het Duna-atelier voor alle details.

Kom op tijd als je erbij wil zijn!

Nagenieten of voor het eerst genieten – schrijfster Nel van Duijn geïnterviewd door Adri van Beelen

Vanavond even gebeld hoe ze het gevonden heeft, haar optreden.

'Heel leuk, heel gezellig. In het begin moest ik even wennen, maar toen we eenmaal op gang waren had het best nog wel een kwartiertje langer mogen duren van mij. En nu zit ik te denken van dit had ik nog kunnen vertellen en dat, en daar hebben we het niet over gehad en... Maar de mensen hebben wel af en toe gelachen, en daar gaat het om.'

 

Vanmiddag werd schrijfster Nel van Duijn door Adri van Beelen geïnterviewd over haar boek Een omgekeerde borstrok, waarmee zij op 92-jarige leeftijd debuteerde.

Met dank aan de mensen van het Duna-atelier en Cultuurhuis Planck: Lia, Nel, Agnes, Arend en wie ik nog vergeten ben, die dit allemaal hebben georganiseerd, en Maarten voor de prachtige film van het gesprek – heel waardevol – zodat we er allemaal nog eens van kunnen nagenieten. En dank ook aan het publiek natuurlijk, dat er in zo groten getale op afgekomen was.

Interview met schrijfster Nel van Duijn (94) door Adri van Beelen

Hoe was het om op te groeien in een tijd waarin je een dubbeltje in de gasmeter moest doen om 's avonds te kunnen lezen? En hoe beleefden Katwijkers de oorlogsjaren? Cultuurhuis Planck organiseert op 4 september in het Duna-Atelier in Katwijk een bijzondere middag met de 94-jarige schrijfster Nel van Duijn. In gesprek met Adri van Beelen vertelt zij over haar leven en haar boek Een omgekeerde borstrok.

Dat herinneringen aan het Katwijk van vroeger nog altijd aanspreken, blijkt uit het succes van haar boek, waarvan begin dit jaar al de derde druk verscheen. Nel groeide op tijdens de oorlogsjaren en maakte het Katwijk van toen van dichtbij mee. In Een omgekeerde borstrok beschrijft zij het dagelijks leven in het dorp, de oorlogsjaren, haar werk in het Zeehospitium en Hotel Noordzee, en de vele mensen die haar pad kruisten. Met herkenbare verhalen, kinderversjes en foto's schetst zij een levendig beeld van bijna een eeuw Katwijkse geschiedenis. Tijdens deze bijzondere middag deelt zij haar herinneringen en gaat zij in gesprek over een leven vol verhalen.

Vanaf 14.00 uur ben je welkom voor een kop koffie of thee in het Duna-Atelier. Om 14.30 uur begint het gesprek tussen Nel van Duijn en Adri van Beelen, dat duurt tot ongeveer 15.15 uur. Na het interview is er gelegenheid voor het publiek om vragen te stellen. Ook is er na afloop gelegenheid om het boek aan te schaffen.

Het Duna-Atelier vindt u onderaan de boulevard op het plein tussen de vuurtoren en het strand in Katwijk.

Aanmelden is niet nodig en de toegang is gratis.

Eerst komen we nog door deze idylle – Coast to Coast (11)

Voordat we het paradijs in lopen, komen we eerst nog door deze idylle. Dat is nog voor Ennerdale Bridge. Een landschap van valleitjes en stroomtjes en schapen die je aankijken. Het is er zo zomers, dat je alles vergeet.

Het is na Dent, de eerste berg die we over zijn gegaan. Veel wandelaars raken in de afdaling ergens bij een viersprong de weg kwijt, in zoverre dat ze in plaats van fijn een kleine omweg te nemen door een bos met hoge bomen, gaan afsnijden en op een steile helling met doornstruiken terechtkomen. De vuurproef.

Ze doen dat niet expres. Eigenlijk komt het doordat er op dit punt bordjes ontbreken en je aangewezen bent op je app. De app wijst ons door het bos. Misschien dat de bordjes ontbreken omdat hier alles mag, je kan elk pad nemen dat voor je voeten komt. Wij zijn wel blij met de route door het bos.

Na de valleitjes en de stroompjes en de schapen die je aankijken, is het nog een klein stukje en dan ben je bij Ennerdale Bridge, de opmaat to the Lakes!