De opa van Oronzo

En dit moet dan de opa van Oronzo geweest zijn, die hier de sinaasappelen uitperst. We kwamen hem tegen op het pad, onderweg naar Monterosso.

Het zand van Monterosso

Monterosso, wij hebben er nog zand vandaan, zand van het strand waarover Carmen en Antonio naar zee liepen, om er te zoenen, te zoenen onder water.

Monterosso

Een mooie wandeling langs de rotsen, hoog boven de zee, bracht ons in 2016 in Monterosso. Ver na de tijd dat Carmen er zoende met haar Antonio, en ver voor de tijd dat ze opnieuw naar hem op zoek ging. Monterosso, wij wisten toen nog niet welke liefdesgeschiedenis zich hier had afgespeeld – dat lezen we nu – en weer opnieuw op het punt van beginnen stond. We moeten weer eens terug. Tiziana, van de B&B waar Carmen verbleef, kan ons vast alles vertellen.

Vlak voor we Monterosso in lopen.

Eervolle geheimhouding

Wel een halfjaar moest het geheim blijven en mocht ik er met niemand over praten. En verder moest het natuurlijk tiptop in orde zijn, helemaal zonder fouten. En ik mocht het niet laten slingeren. Maar wat een eer om het boekenweekgeschenk van Ilja Leonard Pfeijffer te mogen corrigeren. Gisteren al kwam een speciale koerier mijn exemplaar brengen, dat ik vandaag in de Oude Lutherse Kerk in Amsterdam door de schrijver zelf heb laten signeren.

De manchetknopen

'Dit zijn ze.' Foto: Kees van der Wal.

Er zijn er maar 32 paar van gemaakt: 30 voor het dispuut Da Vinci van studentenvereniging Quintus aan de Boommarkt, 1 voor haar vader en 1 voor haar vriend, door Jolet, dochter van Kees. Na haar opleiding tot goudsmid in Amsterdam ging zij bij Schoevers studeren, in Den Haag. Zij woonde toen in Leiden. Zo kwam zij bij Quintus terecht, waar zij met Eva Jinek aan de klaverjasavonden deelnam. Toen op 1 januari 2002 de euro geïntroduceerd werd, gingen Jolet en haar medestudenten als een razende Italiaanse eeneuromunten verzamelen. Om de manchetknopen te maken. Die van Kees heb ik nu.
Kees, die mij als ik jarig was altijd verraste met een fles wijn van het merk Leonardo, stuurde me een mail: 'Wij zijn aan het "ontspullen" en nu vraag ik me af of je bij jouw smokinghemd manchetknopen draagt.' Daar had ik nog niet over nagedacht. Er kwam een volgend mailtje: 'De manchetknopen zijn wel iets voor jou, de afbeelding erop refereert aan Leendert (Leonardo).'

De 'Mens van Vitruvius' van Leonardo da Vinci, ± 1490.

Ik moest aan de wijn denken, met op het etiket een afbeelding van de man van Vitruvius. De afbeelding die ik ieder jaar onder ogen kreeg. Gemaakt door Da Vinci. Mijn naamgenoot. 'Dit zijn ze.' Weer een mail. Met een foto. Compleet overdonderd. Was ik. Beduusd. Toen ik een uurtje later langs de receptie van mijn werk kwam, lag er een pakje voor me. Van de man van de verrassingen.

Een zeeman in Venetië (2) – over de foto die een halve eeuw later een belangrijke rol gaat spelen in een film van James Bond

De foto uit de jaren vijftig die in 2006 een belangrijke rol gaat spelen in
de film Casino Royale van James Bond.

Hier is nog een keer de foto met de palazzi waar mijn vader langs voer met de vaporetto. We zien zijn hoofd rechts uit de waterbus steken. Maar het gaat nu niet om zijn hoofd maar om de gebouwen rechts op de foto. Wat een voorzienigheid, die foto. Voorzienigheid? Hoezo? Nou, eerst heb je dat palazzo met dat uitbouwtje boven op het dak, dan rechts daarvan iets meer naar voren nog een palazzo en dan niks meer, om de hoek. Het lijkt een gracht die daar uitkomt op het Canal Grande. De rij gebouwen houdt er op. Maar een halve eeuw later, in 2006, gebruiken ze juist die plek uit de foto om er een palazzo in na te bouwen, voor de James Bond-film Casino Royale.

Om het vervolgens in diezelfde film te laten instorten.

Maar er is natuurlijk helemaal geen enkel gebouw ingestort voor deze film. Ze bouwden het na op schaal. Niet op die plek op de foto uit de jaren vijftig. Hoe dat ging, vertelt Martin Archer in het volgende filmpje.

In werkelijkheid staat er, meer naar achteren, een gebouw in rode baksteen.

Of dat gebouw er al was in de tijd dat mijn vader er langsvoer, weet ik niet. Het kleine witte puntje boven zijn hoofd – en je moet goed kijken, het zit ongeveer halverwege, net boven het bovenste raam van het gebouw op de hoek, tussen zijn kruin en de rand van de foto – kan de dakrand van het gebouw geweest zijn of het dak van de vaporetto.

De tweede en laatste foto komen van deze blog over James Bond-locaties.

Met dank aan John Frankhuizen, die mij tipte over de filmlocatie.

Een zeeman in Venetië

Links op de brug mijn vader.

Mijn vader is ook ooit in Venetië geweest. In de jaren vijftig. Hij vond er niet veel aan. Ik begrijp dat wel. Als je de golven van de noordelijke Noordzee gewend bent.

Een herinnering gevat in twaalf foto's.

De vierkante zwart-witfoto's zijn van mijn vader. Dat weet ik door de camera waarmee ze gemaakt zijn. Een Agfa Isolette. Daarin ging een rolfilm voor twaalf opnamen van 6 x 6 cm.

Rechts vanuit de vaporetto het hoofd van mijn vader.

Mijn vader heeft in Venetië negen foto's gemaakt.

De drie kleurenfoto's zijn van een ouder stel waarmee hij meereisde. Ik moet eens vragen wie dat waren. Wat zal het formaat van de negatieven geweest zijn? 4,5 x 6 cm? Ze gingen uit eenzelfde rolfilm als voor een 6x6-camera, maar dan natuurlijk kleur.

Het idee dat mijn vader daar heeft rondgelopen. Met zijn Agfa Isolette. Ik ontdekte de foto's bij toeval in zijn album. Hij heeft het er nooit over gehad.

Het Venetië uit de tijd dat er nog alleen Italianen woonden.

En alleen Italianen de restaurants runden.

Het maakt je stikjaloers.

Liedje van een blinde Italiaan

Dat liedje van die blinde Italiaan, hoe heet-ie ook alweer, Andrea Bocelli, zit al een week in m'n kop. Gek word ik ervan. Ik had er nooit naar moeten luisteren. Ze zeggen dat je het alleen maar uit je hoofd krijgt als je het nog een keer afspeelt. Dat je het dan weer helemaal opnieuw beleefd allemaal en dat je het dan kwijt bent. Daar is onderzoek naar gedaan. Moet ik dat dan maar doen?

Een plein in Venetië (2)

Het plein, je komt er altijd langs, heel vroeg al, als je gaat ontbijten, want dan moet je buitenom, over straat, over de straat aan het plein. Een plein in het noorden van de stad. Een stil plein, heel anders dan dat plein in het zuiden van de stad.

Waarom zou het zo stil zijn? Omdat het vlak bij vaporettohalte Fondamente Nove is? Waar mensen aankomen om de stad te bezoeken en uitgerust van de bootreis het plein overslaan, om maar gauw in het centrum te komen. Waar mensen zich heen spoeden, om de boot nog te halen, naar Murano of het vliegveld.

Een plein in Venetië (1)

Dit is het plein tegenover waar we logeerden in Venetië. Een plein dat ook in Parijs had kunnen zijn. Bankjes, boompjes, oude mensen, jonge stelletjes, kinderen die eromheen spelen. Soms ook helemaal leeg. En als de zon in de avond zakt, nog warm in de schaduw.

De taartjes van Venetië

Het begon met broodjes. Omdat het tijd werd voor een broodje. En we daar toevallig liepen. Want je kan overal lopen in Venetië.*

Op het pleintje waar we toevallig liepen, de Campo San Luca, kwamen heel veel straatjes uit, met heel veel hoeken – elk straatje heeft twee hoeken, dus ga maar na –, en op een van die hoeken zat een bakker. Ik moet zeggen: een patissier.

Want we kwamen voor de broodjes en gingen er vervolgens elke dag een gebakje eten.

Want ze hadden er vooral heel veel gebakjes, heel veel verschillende gebakjes ook vooral. Dat deden de Venetianen ook, zagen we, gebakjes eten, dus deden wij dat ook. Een toerist wil toch zo veel mogelijk niet toerist zijn en doen wat de autochtone bevolking doet. Pas dan word je helemaal een met de plek die je bezoekt, ben je los van waar je vandaan komt. Tenminste, dat denk je. Want de autochtone bevolking zal je altijd blijven herkennen, als toerist.

De broodjes kwamen om elf uur, ruim voor lunchtijd, als er aan de rechterkant van het buffet ruimte ontstond naast de gebakjes, de gebakjes daar een beetje op raakten. Als de broodjes dan weer op waren, zou de ruimte weer gevuld worden met gebakjes. Enzovoorts, enzovoorts, dag in, dag uit. Maar nu lagen er melkwitte boterhammen,** sandwiches, met van alles en nog wat ertussen en pistolets met lekker veel zaden erbovenop en pompoenpitten. Wij kozen voor de pistolets. Een mooie zaak, Marchini Time, met een lang buffet, waar iedereen even staand een kop koffie met wat erbij neemt.

* Lopen en verdwalen. De eerste dag zijn we ook echt verdwaald, omdat we terug de Rialtobrug genomen hadden, terwijl we dat heen niet hadden gedaan. Dan gaat het mis. Om eruit te komen, uit onze dwaling, moesten we de brug weer opnieuw nemen, maar nu de andere kant op dan dat we haar terug genomen hadden. Dan zouden we weer in onze uitgangspositie komen en konden we de brug vervolgens negeren, er niet meer overheen gaan, net als we op de heenweg hadden gedaan, en kwamen we weer op de goede weg. Verdwalen hoort bij Venetië, door die straatjes die alle kanten op gaan. Al kun je nooit helemaal echt verdwalen, omdat het eiland is en je er niet af kan.
** Ik zeg melkwit, maar ze waren bijna geel, die boterhammen, als brioches. Het is jammer dat ik er geen foto's van heb.

De taartdoos van Venetië

Het dogepaleis met links de campanile en het San Marcoplein.

Het dogepaleis, van wie weet hoelang al geleden, dat ontwerp, als een strakke taartdoos, gebaksdoos. Niet helemaal wit of met het logo van de bakker, maar met een eenvoudig patroontje op de buitenkant. Tijdloos ontwerp dat nooit verveelt. Italiaans design in z'n vroegste vorm.

Venetië in de verte

Venetië, gezien vanaf de brug tussen Burano en Mazzorbo. 11 oktober 2016.

Zo is het maar een streepje. Een rafelrandje. Zo'n randje wat je wel eens ziet boven aan de binnenkant van je kopje wanneer je je koffie op hebt.* De verzonken stad met z'n torens. Een streepje dat almaar dunner wordt, als je maar wacht... misschien nog een eeuw, twee eeuwen...

*Zo'n rafelrandje, ik heb het ook wel eens gehad in het ziekenhuis, toen ik omhoogkeek uit m'n bed, met m'n ogen half dicht, net boven het prikbord, de overgang van het schilderwerk van de muur naar een geverfde houten rand, noem het een lambrizering, ooit scherp gesneden door de schilder, maar dat ik in die overgang, die rafelrand, wat zal het geweest zijn, twee millimeter, toch een hele horizon zag, van dorpjes met kerktorens en daartussendoor het vlakke weiland met hier en daar een boom of struik.

Het pleintje van Lisa

In Corniglia* heb je aan het pleintje aan het begin van het dorp twee kleine supermarktjes. Ze zijn ongeveer even groot. Of eigenlijk dus 'even klein'. Ik schat dat ze alle twee ongeveer twee bij zeven meter in oppervlakte zijn. Toen we een paar dagen in Corniglia waren, ontwikkelden we voor een van de twee een voorkeur: het winkeltje van Lisa. Lisa vertelt wat ze verkoopt, legt je uit wat het verschil is tussen de broden, of de kazen, of de verschillende focaccia's. Dat zijn vette, luchtig gebakken broodjes die op de toonbank liggen. Ze zijn ook een beetje zoutig. Als je er eentje gegeten hebt, denk je dat ze in olijfolie gedrenkt zijn, maar in de meeste soorten zit gewoon boter. Alleen in die met de gele kruimeltjes erbovenop zit olie. Die zijn plantaardig en zogezegd het gezondst. Behalve rechthoekige focaccia's heb je ook nog ronde. Die komen uit het buurdorp Vernazza. Dat wijkt in alles af van het rustige Corniglia. In Vernazza zit het bestuur van de twee gefuseerde gemeenten. Daar zit ook de burgemeester. In Vernazza wordt de dienst uitgemaakt en de mensen in Corniglia merken dat de mensen in Vernazza op allerlei manieren bevoordeeld worden. Vernazza is daardoor ook veel toeristischer, wat dan weer een voordeel is voor Corniglia, vinden wij. Lisa kan je precies vertellen hoe het allemaal zit. Als er geen klanten zijn, maakt ze graag een praatje, in haar beste Engels. Ze vertelt dat er 's winters, als de toeristen weg zijn, 180 inwoners in het dorp wonen. Op een dag wilden we naar San Bernardino wandelen. We keken er vanuit ons appartement op uit, dat kleine dorpje boven op de berg. Je kan er vanuit Corniglia alleen via de weg komen, zei Lisa. Er is wel een pad, maar dat loopt heel steil de helling af in de richting van Vernazza. We besloten de weg omhoog te nemen en dan via dat pad omlaag met een omweg via Vernazza weer naar Corniglia te wandelen. In San Bernardino wonen niet meer dan 30 mensen, weet Lisa ons te vertellen.** Lisa weet alles. Ze kan je ook vertellen als er een weerwaarschuwing voor die dag is uitgevaardigd en je beter niet over de bergpaadjes kan gaan wandelen. Buiten tegen de muur van de winkel staat een rekje met zes kratjes, met appels en perziken en bananen en tomaten, ronde en romatomaten, en kersen en kiwi's. Soms staat er op een krukje aan de andere kant van de deur een kistje met aardbeien. Als je een doosje koopt, kijkt ze ze helemaal na, van boven en van onderen. De man van Lisa is heel precies in het optellen van de boodschappen, maar Lisa houdt er een andere, nogal wonderlijke manier van uitrekenen op na. Net of ze hiermee in een psychologisch spel met haar man verwikkeld is. Heel af en toe tref je ze beiden achter de toonbank aan. Maar meestal is het alleen Lisa. Het liefst wil ze alles weggeven, zo lijkt het. Dan koop je wat yochurt, wat broodjes, die in Italië, als laatste land, zou je bijna denken, nog lekker echt en stevig zijn, tomaatjes, kiwi's, een doosje aardbeitjes, kaas, melk, je ziet een bedrag op de kassa verschijnen, zeg 9,43, en dan zegt Lisa: 'Uhhh..., eight.' Ze zegt het alsof ze een schatting maakt, van wat het eigenlijk waard zou moeten zijn. Maar het is altijd in het voordeel van de klant. En altijd afgerond op hele euro's. Van die echte en stevige broodjes die ze verkoopt, maakt ze verse sandwiches, dik belegd, voor een luttel bedrag. Als je gebakjes koopt, geeft ze het zakje apart aan als je in je andere hand je tas met andere boodschappen hebt en zegt: 'It's a present for your wife.' Mijn vrouw wilde op een van de laatste dagen van ons verblijf een potje echte pesto kopen als cadeau voor een vriendin en vroeg wat Lisa haar kon aanraden. Ze loopt naar het schap en zegt: 'This one', zelfgemaakte pesto van het restaurant Sassarini. Ze doet het potje in een zakje en loopt weer naar het rek. Kijk, en dan doe ik die erbij voor jouzelf. Lisa is een ongelofelijk schat. Soms doet ze de boodschappen in een papieren tas en schrijft daarop met pen 'En se ciape-a de Lise'. Eerst dachten we dat het gedrukt was, een beetje artistiekerig, drukwerk dat erop lijkt alsof het met een pen geschreven is, zoals je wel eens onder brieven van grote firma's ziet, zo'n voorgedrukte handtekening van een of andere bobo die je helemaal niet kent. Maar nee, Lisa schrijft het er iedere keer weer opnieuw op, want al die papieren zakken die we in de korte tijd dat we in haar dorp verblijven verzamelen zijn een beetje verschillend van elkaar. Wat ze opschrijft, is plaatselijk dialect voor zoiets als 'op het pleintje van Lisa' of 'op de plek van Lisa'. Het plaatselijk dialect, van 180 mensen.

* Het middelste van de vijf Cinque Terre-dorpjes aan de Ligurische kust van Italië.
** Ik heb even gegoogeld. In San Bernardino wonen 27 inwoners, verdeeld over 21 'families': 17 zijn alleenstaand, 3 huizen worden door 2 mensen bevolkt en in 1 huis wonen 4 mensen.

Die dorpjes

Ja, die dorpjes heb je hier veel natuurlijk, in Italië, met al die ouwe huisjes, kriskras door mekaar en op mekaar gestapeld, nauwe straatjes, trapjes, je kent het wel. Kerkjes, bim-bam-bom. De was die hangt te drogen. Net als in An American, van Anton Corbijn, of in De vrouwenverzamelaar, van Adri van Beelen.

Ave, ave, ave Maria

Als je dan je pizza zit te eten en om halfacht het carillon van de San Pietro het Ave Maria van Fatima klingelt, weet je dat je in Italië bent.

Nou vind ik wel dat het echte Ave Maria veel en veel mooier is, maar niet geschikt voor carillons, vrees ik. Bij het Ave Maria van Fatima (het Fatimalied) zie ik altijd slepen van nonnen in lange gewaden. En je bent het meteen al zat zodra je het hoort. Dat slepende gezing. Het lijkt wel een mantra.* Hoor maar in het volgende filmpje.

* Volgens Van Dale (figuurlijk): steeds, met name tot vervelens toe herhaalde boodschap.

Vanmiddag op het strand

Vanmiddag op het strand, voorbij Willy Zuid, bij Skuytevaert, nog maar een handjevol masten, twee wielen die klaarstaan om een catamaran naar zee te brengen, en weer terug, de hele lange zomer lang. Op het terras lees ik in Honorair Kozak van Tommy Wieringa, over rijke meisjes die vanaf een jacht in rubberbootjes over de Ligurische Zee aan land komen. Daar doen zij in een soort balletstand hun hoofd opzij en wringen hun ravenzwarte haren uit. Mooi beeld van de zomer.

IJs in november

Zoveel ijs heb ik nog nooit gegeten, en al helemaal niet in deze maand (de derde met de r erin). Ik ben ook helemaal niet zo'n ijseter.

Maar ijs in november, ik heb het meegemaakt, dat kan alleen in Italië! Bakermat van het lekkerste ijs! Elke dag opnieuw! Genieten! Met buiten 23 graden!

Zoals hier bij Giolitti, in Rome. Misschien wel de beroemdste ijszaak van heel Italië, van heel de wereld!

Dat scheppen gaat zo snel, je fototoestel kan het niet bijbenen.

Nacht op het Sint-Pietersplein

Links en rechts tussen de hekken duizenden van die grijze, plastic kuipstoeltjes met metalen pootjes, die je vaak in bouwketen ziet.
Onderweg de zwervers. Zij ordenen hun kartonnen dozen. Dat is onder de zuilengang aan het einde van de Via della Conciliazione, daar waar het plein begint. Daarachter, in de Via Borgo Santo Spirito, is de Kerk der Friezen.
Daar gaat weer zo'n autootje met 'Polizia' erop. Wij pakken een stoel en zetten die tegen het hek en gaan zitten. Kijken. Novemberavondlucht. Daar staat nog een groepje. Kijken. Alleen maar kijken.

La Grande Bellezza

We zijn er nog langsgelopen, op weg naar het restaurant, de Fontana dell'Acqua Paola op de Piazzale Garibaldi, op het hoogste punt van de stad. Niet wetende dat hier iedere dag om twaalf uur 's middags een kanon wordt afgevuurd, waarmee de film begint. Overdag stoppen er de bussen met toeristen, in de avond en nacht is het de plek voor grootse feesten. In de film dan. Waar alles bruist. Maar onder het plezier schuilen het ouder worden en de melancholie. We zien mooi acteerwerk en prachtige beelden van de stad. La Grande Bellezza ('De grote schoonheid') draait nog.