Twee kerken op één plein, of hoe het Andreasplein aan grootheidswaan ten onder ging

Even uit het gareel...

Het Andreasplein is een mooi, open plein, achter de Oude Kerk in Katwijk. Het kan er winderig zijn, zo vlak aan zee, maar ook zomers zonnig. Je kan er heerlijk toeven, op een terrasje of een bankje, met uitzicht op de kerk en de huizen rondom op prettige afstand. Exact drie jaar geleden is het plein netjes opgeknapt, met als sluitstuk een waterkunstwerk en viskiosk. Maar de verf van die vistent is nog maar net droog en nu alweer komt de gemeente met het plan om op het plein een cultuurhuis te bouwen. Cultuurhuis is een modieus woord voor een theater, bioscoop en bibliotheek in één. Aardig bedacht natuurlijk, zo'n cultuurhuis, maar niet op deze plek. Want kijk eens goed naar de tekening van het plan. Zo'n puist van een gebouw, tussen al die lage bebouwing. Dat ga je daar toch niet neerzetten. Het neemt zowat het halve plein in beslag en is net zo groot als de kerk ertegenover. Het mist alleen nog een toren. Anders hadden we, warempel nog aan toe, twee kerken op één plein gehad. Kijk nog maar eens goed. En vooral ook naar de massastudie hieronder.

En al die mensen dan, die daar nu nog zo heerlijk wonen, met hun balkonnetjes aan het plein, wat gebeurt daar dan mee, als dat gebouw er komt? Die moeten weg. Hun, veelal nog nieuwe huizen worden gesloopt.* Anders past het niet, het cultuurhuis. Want het cultuurhuis, dat is zo groot, zo heel erg groot, zo megalomaan gigantisch waanzinnig groot, daar moet alles voor wijken, dat slokt de hele oostwand van het plein op. De hele oostwand en nog flink wat ruimte daarachter. Echt, hoe krijg je het verzonnen!

Oplossing: oppakken, dat gebouw, nu het nog kan, en verplaatsen naar het Baljuwplein, of beter nog, boven op de nieuwe zeereep zetten, op de daarin te bouwen parkeergarage. Nadat je je bolide hebt geparkeerd, kun je dan mooi binnendoor omhoog, om van een toneelstuk, film of boek te gaan genieten. Bijkomend voordeel van een cultuurhuis direct aan zee is, u raadt het al, dat de strandbibliotheek niet ieder jaar weer opnieuw hoeft te worden opgebouwd. Zo sla je twee vliegen in één klap en kan van het geld dat dat oplevert weer iets anders leuks bedacht worden. Ik weet al wat! Een kamertje in dat gebouw op de zeereep, een kamertje met uitzicht op zee, waar ik lekker aan Huize Zeezicht kan werken.

En voor het Andreasplein weet ik ook wel een oplossing. Gewoon wat boompjes, wat simpele boompjes. Dat staat zo aardig op een plein. Wat groen. En straks, als er bijna geen wind meer uit zee komt, zullen die boompjes dat vast wel overleven. Want bakstenen en beton, daar hebben we al genoeg van in Katwijk. En dan de kerk, het icoon van Katwijk! Ook al zo'n project aan het worden ondertussen. Is de witte verf op? Worden er geen kwasten meer gemaakt? Iedere schilder kan je vertellen hoe je dat doet, een muurtje witten.

Het moge duidelijk zijn: ik ben vóór de stelling die deze week in De Katwijksche Post staat, die luidt dat het cultuurhuis niet op het Andreasplein moet komen.

De zogenaamde 'massastudie' van het cultuurhuis. Stel, je komt aanrijden vanaf
de Koninginneweg. Al van heel ver zie je dan dit flatgebouw oprijzen. Vierhoog!

* Katwijk heeft een traditie hoog te houden als het om slopen gaat. We noemen maar even het oude politiebureau en gast- en weeshuis, twee pastorieën aan de Voorstraat, de sanatoria van het Zeehospitium, de karakteristieke panden in de Badstraat en Voorstraat, de huizen in de Hoogstraat, Havenstraat en daaromheen, de pakhuizen aan het Prins Hendrikkanaal, de rokerij van De Krul in de Schoolstraat, de huizen aan de Tramstraat, het tramstation aan de Tramstraat, de dammetjes en hofjes in de Zuidstraat en de Louwestraat, en ga zo nog maar even door. De monumenten die er nog over zijn, zijn op één hand te tellen.

Leeslintjes

Zorro is zeer geïnteresseerd in de leeslintjes van de biografie. Vooral het gouden lintje heeft zijn belangstelling. Het zilveren zit veilig achterin bij de noten.

Die leeslintjes zitten er niet voor niets. Hermans was een groot kattenliefhebber. Maar dat kan Zorro niet weten.

Hoe koud het was, en hoe gezellig – Edinburgh Hogmanay (2)

We logeerden nog bij Margareth, Mrs Burns, op Gilmore Place 67. Acht maanden later zouden we er nog een keer verblijven, toen we de West Highland Way gelopen hadden. (Ik moet daar nog eens wat afleveringen over schrijven.) Voor de laatste keer. Ze geniet nu van haar pensioen, Mrs Burns, samen met haar man Robert, niet de dichter van 'Auld lang syne'. Er zit een nieuwe eigenaar in het guesthouse en de deur die rood was, is nu groen, maar die heeft ze zelf nog geverfd, weten we. Mrs Burns, ouderwetse gastvrijheid, we waren niet anders gewend.

Roslin Glen Hotel

Hoe we thuisgekomen zijn van ons Hogmanay-avontuur, wilde ik nog vertellen. Het ging allemaal net, ook hoe we er terechtkwamen. Want wat een sneeuw en ijs en graden die maar ver onder nul bleven in die dagen rond de jaarwisseling. Sneeuw die maar naar beneden bleef vallen en wegen onbegaanbaar maakte en een vliegveld waar alles wat naar beneden kwam steeds weer van af moest worden gehaald. Heen ging nog wel, maar terug. Ik geloof dat we nog net op tijd de laatste taxi hadden, en het laatste vliegtuig, want daarna zou Schotland voorlopig helemaal op slot gaan. Op 8 januari wordt er in het noorden een temperatuur van -22,3 °C gemeten. Ook in Nederland was het mis die dagen. Voor 9 januari wordt er een weeralarm afgekondigd, met grote overlast door sneeuwjacht – we hadden nog nooit van dat woord gehoord –, vooral in de noordelijke provincies.

Uitzicht uit de dubbeldekker.

Maar wat een avontuur in de Schotse hoofdstad. Het hoort er natuurlijk ook wel een beetje bij in het noorden: kerst en oud en nieuw in winterse sferen. De gladgelopen stoepen, waarop telkens weer een vers laagje sneeuw neerdwarrelt. Ook 's nachts, als je het niet doorhebt, omdat je ligt te slapen. De verrassing als je wakker wordt. De koude lucht, zwanger van de vorst en rook uit talloze schoorstenen – de lucht van kolenkachels. Dat we in de bus naar Rosslyn Chapel zaten en geen idee hadden of we daar ooit nog wel eens aan zouden komen. Al dat verkeer in die grijze blubber. Hoe lang we soms stilstonden en dan toch weer een stukje vooruit konden. Maar zelfs dat bezorgde je een gelukzalig gevoel. Net als de pubs en eettentjes die allemaal stampend vol zaten, de warmte waar je in terechtkwam als je van buiten naar binnen ging.

De huizen aan Warrender Park Terrace langs Bruntsfield Links.

Als je je maar goed inpakte in je thermo-ondergoed, met warme sokken en stevige schoenen aan je voeten. Na het uitgebreide Schotse ontbijt stapten we iedere ochtend weer monter naar buiten. Lekker om dan over Bruntsfield Links en The Meadows naar het centrum te lopen. Deze historische golfterreinen ten zuiden van de oude stad zijn een soort van openbaar park, een grote vlakte, waar nog altijd gegolfd wordt, als het zonnetje schijnt en de temperaturen weer boven nul komen. Een grote, groene vlakte, licht glooiend, met hier en daar een boom. Nu ligt er sneeuw. Aan de rand van Bruntsfields Links staat de oudste 'golftaveerne' ter wereld, Ye Olde Golf Tavern, uit 1456. In die tijd bestonden er nog geen aparte clubhuizen voor golfers. Men kwam bijeen in locale pubs in de buurt van het golfterrein. In Ye Olde Golf Tavern mag iedereen nog steeds gewoon naar binnen.

Ye Olde Golf Tavern

Op de laatste avond van het oude jaar zou het min zeven graden Celcius worden. Met het vooruitzicht lang te moeten staan op de onverwarmde vloer van Princes Street bleven we zo lang mogelijk binnen, tot het tijdstip dat de hekken van ons 'straatvak' opengingen. De toegangskaartjes hadden we al lang geleden besteld. Daarvan wordt het door de stad af te steken vuurwerk betaald. Mooi systeem zonder overlast. Geen jongelui die met vuurwerk lopen te klooien, geen glaswerk – bier en wijn is binnen de hekken te koop in plastic flesjes –, geen andere rottigheid, iedereen dik ingepakt en opgewekt. Madness die z'n deuntjes speelt, het grote vuurwerk tot slot. Blijven bewegen tegen de koude voeten. Toosten, zingen...

Het briefje hebben we nog.

Ver na middernacht lopen we terug naar Gilmore Place, over witte stoepen, onder oranje lantaarnlicht. Bij nummer 67 houden we halt en gaan naar binnen. Ssssst tegen elkaar, als we de deur opendoen. We houden ons vast aan de leuning en klimmen omhoog. Als we boven zijn, ploffen we op bed neer, moe maar voldaan. (Clichés zijn er niet voor niets.) Dan merken we dat we vanaf het dressoir worden aangestaard door een mooie fles rosé. Die heeft daar waarschijnlijk de hele avond op wacht gestaan. Wie goed kijkt, ziet dat Mrs Burns achter haar briefje met goede wensen ook nog een pakje Walkers shortbread heeft verstopt. Ouderwetse gastvrijheid...

For auld lang syne, my dear – Edinburgh Hogmanay (1)

For auld lang syne, my dear,

for auld lang syne,

we'll take a cup of kindness yet,

for auld lang syne.

Hogmanay is het Schotse nieuwjaarsfeest. In Edinburgh een feest met veel vuur dat al dagen voor het nieuwe jaar begint. Met een fakkeloptocht naar Calton Hill, met boven op de heuvel dan al een pracht van een vuurwerk.

In de dagen die volgen is er nog allerlei ander vuur, zoals dat van de vuurkunstenaars op de Royal Mile, of in de St Giles' Cathedral.

Tot de grote apotheose, die een aanvang neemt op de avond van het oude jaar. Met in Princes Street Gardens het Concert in the Gardens, toen wij er waren, op de grens van 2009 en 2010, verzorgd door Madness – 'One Step Beyond'. Iedereen verzamelt zich in Princes Street en het park, voor wat er op de rots en het kasteel te gebeuren staat. Dwars door het optreden van de band is daar om 10 uur dan het eerste, nog kleine vuurwerk. Maar prachtig mooi al. Bij wijze van aankondiging. Hoe spannend kun je het maken? Om 11 uur is er het tweede vuurwerk. And the band played on. Nog een uurtje te gaan. Tot het aftellen begint... voor het grootste en mooist gecomponeerde muziekstuk dat ik ken.

Daarna is het tijd voor aloude en hartverwarmende tradities en zingen we in een grote kring met wildvreemde maar gelijkgestemde zielen arm-in-arm en hand-in-hand het lied van de lang vervlogen tijden, van 'Auld lang syne'.

En nergens, helemaal nergens in deze prachtige stad, vind je sukkels met rotjes* in de straten. In een volwassen land, waar ook nooit gezeurd is over een rookverbod, wordt het vuurwerk geregeld door de gemeente op één centrale plek.

Maar o, wat was het koud die avond, ijskoud, min 7 graden Celsius, hutjemutje op elkaar, en dan je voeten blijven bewegen, blijven bewegen, blijven bewegen...

* Lees: handgranaten.

Eindejaarsgevoel

2013 was een mooi jaar, een jaar dat al meteen zo eervol begon, een jaar waarin we weer even terug waren in het paradijs, vlak bij het strand van Monsieur Hulot, een jaar waarin ik eindelijk, na zes jaar dat affiche mee mocht nemen, gesigneerd door de schilder op zee, een jaar waarin we meezongen met Willeke in het Vondelpark en genoten van het Concertgebouworkest op de Prinsengracht, met als absoluut hoogtepunt de vertolking van de Puccini's 'Nessun Dorma' door Joseph Calleja, een jaar ook waarin we voor het laatst genoten van ons mooie strand, waar ze nu een meer dan overdreven dikke dijk van zand en beton langs leggen, een jaar van gezelligheid in gastvrij Friesland, een jaar waarin we de paus gezien hebben, én gehoord, in mooi Rome. 2013 was ook het jaar waarin ik weer even terug was in m'n oude school, in het filmzaaltje, het was een jaar dat niet zo goed eindigde voor Zorro. Maar misschien zijn we op de een of andere manier toch nog op tijd. We blijven daarom hopen en bidden, ook in het nieuwe jaar. Want 'het enige wat je kan doen, met dieren zowel als met mensen (...), is naar ze kijken terwijl ze nog leven, naar ze kijken en ze tegen je aandrukken'.

Zorro wordt oud (2)

Waar hij ook graag water drinkt, is uit het gootje op het balkon. Daar stroomt altijd water door als de olijfboom water krijgt. Niet veel mensen weten dat je een olijf, vooral 's zomers, iedere dag flink moet begieten. Het is een plant uit warme streken die, in tegenstelling tot wat je zou denken, juist veel water nodig heeft. Zorro vindt vooral dát water reuze-interessant en smakelijk. Als de olijfboom water krijgt, zit ie keurig bij het gootje te wachten tot het daar, gefilterd door de olijfbomengrond in terechtkomt. Het is zíjn olijfboom. Hij heeft hem gekregen toen Beer doodging. Hij mag er graag onder zitten, ook op een plankje. Het zit vastgespijkerd op de leuning van een bankje en zit er al wat langer dan het plankje op de verwarming, vanaf dat de olijfboom er staat, in maart alweer drie jaar geleden. Door het plankje kan ie goed bij de takken. Zo'n boompje kan heel wat hebben hoor, als je het maar water geeft.

NB: Het bericht hierboven is inmiddels achterhaald. Sinds dinsdag namelijk weten we waarom Zorro zoveel water drinkt. Hij heeft het aan z'n nieren. Maar of dat ook al zo was de afgelopen zomer toen hij het gefilterde water van de olijf dronk, weten we niet. De zomers ervoor deed ie dat namelijk ook al, zoveel drinken. Maar de laatste anderhalve maand bij de kraan wist ie niet van ophouden. En ook z'n drinkbakje in de keuken raakte veel te leeg. Gelukkig was er Josine die riep dat we misschien eens met hem naar de dokter moesten. Uit het bloed dat bij hem is afgenomen, is nu naar voren gekomen dat z'n niertjes niet meer helemaal optimaal werken. Hij is meteen op een speciaal dieet gezet en over een maand weten we meer.

Stil kijken

'Wat is er toch aan katten, dat zij in staat zijn om bij mensen dat eigenaardige gevoel van bekoring en verlangen op te roepen? Is het erfelijk? Hoe lang bestaat het al? In mijn somberste momenten denk ik wel eens aan al het spinnen dat er, miljoenen jaren lang, door katten is gedaan terwijl er nog geen mensen waren om ernaar te luisteren. De natuur is vol verspilling.
Zo ook dat gevoel van verlangen. Waarnaar eigenlijk?
Ik denk naar de grote uiteindelijke communicatie. Het wegvallen van alle obstakels die ons – katten en mensen – op het ogenblik nog scheiden. Een gevoel van: éénmaal komt het ogenblik dat we het elkaar allemaal zullen kunnen vertellen, zonder inspanning, zonder kans op misverstand. Later, later.
(...)
Het enige wat je kan doen, met dieren zowel als met mensen (...), is naar ze kijken terwijl ze nog leven, naar ze kijken en ze tegen je aandrukken; niet later, maar nu, nu.'

Rudy Kousbroek, De aaibaarheidsfactor, 8e dr., Amsterdam, 1979, p. 5-8.

Overwinteren

't Lijkt wel een kerstkaart.

Het is weer WinterWelVaart in Groningen. En dat is leuk, vooral als het bitterkoud is, zoals in 2010, toen wij er waren, aan de Hoge en Lage der A.


En deze wat minder.

Op z'n Katteks ezààd

En hier is weer zo'n lekker boekje vol verhalen over Katwijk en het Katwijks, met als extra een sprookje! Door Jaap van der Marel, met frisse plaatjes van Bert van der Meij.

De flaptekst: 'Dit boek behandelt in achtentwintig korte hoofdstukjes een breed scala aan onderwerpen over het dialect van Katwijk aan Zee. Als toegift bevat het een vertaling in Katwijks dialect van een bekend sprookje. De auteur streefde ernaar een zo levendig mogelijk beeld te schetsen van de taal van Katwijk aan Zee en een en ander vast te leggen voor latere generaties.

Jaap van der Marel (1949) publiceerde eerder over het Katwijks en de sfeer in het Katwijk van de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw in Een handvol rozers (Leiden 2008). Met Leendert de Vink stelde Van der Marel in 2010 een boekje samen met Katwijkse spreuken en gezegdes: Wel wel, 'n huis mit 'n bel en dan nog vollek roupe! (Leiden 2010, tweede druk 2012). Op z'n Katteks ezààd ('Op z'n Katwijks gezegd') bevat alle stukjes die de schrijver in de periode 2009 tot medio 2013 schreef voor De Katwijksche Post. Bert van der Meij tekende de illustraties.'

Uitgegeven door Primavera Pers en te koop voor € 9,50 in alle boekwinkels, musea, cultuurhuizen en wat dies meer zij. 88 pag. ISBN 9789059971639.

La Grande Bellezza

We zijn er nog langsgelopen, op weg naar het restaurant, de Fontana dell'Acqua Paola op de Piazzale Garibaldi, op het hoogste punt van de stad. Niet wetende dat hier iedere dag om twaalf uur 's middags een kanon wordt afgevuurd, waarmee de film begint. Overdag stoppen er de bussen met toeristen, in de avond en nacht is het de plek voor grootse feesten. In de film dan. Waar alles bruist. Maar onder het plezier schuilen het ouder worden en de melancholie. We zien mooi acteerwerk en prachtige beelden van de stad. La Grande Bellezza ('De grote schoonheid') draait nog.

Mooie middag met muziek

Dat is zoiets machtigs, zo'n heel orkest, al die instrumenten, vierenzeventig man-vrouw sterk, allemaal tegelijk, geen valse noot, niet eentje te vroeg of te laat, geen duizendste seconde. Want dat zou je horen. De melodie, alles wat telkens weer terugkomt, o eeuwige cadans, spel tussen hoog en laag, snel en langzaam, hard en zacht. Al die violen, cello's, bassen. Al die stokken tegelijk de lucht in. Hard werken. Muziek is wat je hoort. Het moment een feest!

Zondag waren we weer even in het Concertgebouw. Cadeautje van m'n vriendinnetje. Dit keer met de muzikanten van het Nederlands Philharmonisch Orkest. Ze begonnen de middag met de ouverture Ruy Blas van Felix Mendelssohn (1809-1847), geschreven voor het gelijknamige toneelstuk van Victor Hugo, een romantisch drama over intriges aan het Spaanse hof. Daarna volgde Symphonie espagnole van Édouard Lalo (1823-1892), vol Spaans temperament, zware grondtonen met als je goed luisterde, een flard flamenco, daardoorheen de vloeiende vioolsolo van Alexander Sitkovetsky. Na de pauze gingen we naar noordelijker streken, met Mendelssohns Schotse symfonie. In vliegende vaart, met een knallend slotstuk.

Om daarna nog even passend na te genieten bij Wildschut, met een overheerlijke zuurkoolstamppot.

Recht, en dan weer schuin schrijven – Lagereschooltijd (4)

En kijk, ze schrijven nu weer schuin. Terwijl wij toen juist weer recht moesten leren schrijven. Ik zie de voorbeeldletters op een kaart naast het bureau van de juffrouw.

Zorro wordt oud (1)

Wat ben je toch fotogeniek!

...en hij is dol op water. Water drinken en kopjes geven, dat is het liefste wat hij doet. En terwijl ik dit opschrijf, nog in het klad, moet ik oppassen dat ie m'n pen niet wegduwt (waaruit de lezer niet moet opmaken dat ik m'n stukjes altijd eerst op papier schrijf).
Water drinkt hij altijd uit de kraan boven de wasbak in de douche. Sinds een jaar staat daar een trapje voor, zodat ie er gemakkelijker bij kan. Normaal moest ie dan via de bovenranden van de verwarming verder klimmen. Maar ook daar hebben we het huis nu op Zorro aangepast. Want hij begint die randjes een beetje vervelend te vinden. Dan moet ie te veel balanceren. Ik heb er een plankje op gemaakt, verankerd tussen de twee verwarmingselementen. Zo bestaat het trapje nu niet meer uit twee maar uit drie treden en doet het geen zeer meer aan z'n voetjes.