maandag 8 oktober 2018

Het tillenbeest – kasteel Oud-Poelgeest (Oegstgeest)


Tijdens de high tea voor m'n moeders verjaardag in de Drakenkamer van kasteel Oud-Poelgeest waren daar ineens de 'tillenbeesten', de sfinxachtige wezens die Jan Wolkers in het voorjaar van 1945,* toen de Duitsers vertrokken waren en het kasteel verlaten, van de schouw gestolen had. Het rechterbeeld werd door de familie terugbezorgd in 2013. Toen dat er was, kon voor de linkerkant een kopie gemaakt worden.

Wat er met het tweede (linker) tillenbeest gebeurde, vertelt Wolkers in een verhaal dat in 1959 in het tijdschrift Tirade verschijnt: Het tillenbeest.**

In De Wereld Draait Door is ooit een filmpje te zien geweest waarin Wolkers de passage van de ontvreemding voordraagt.


In het volgende filmpje vertelt mevrouw Völker-Dieben, oud-voorzitter van de Stichting Erfgoed Oud-Poelgeest, hoe het rechterbeeld terugkwam in het kasteel.


Het kasteel uit 1640, waar ooit Boerhaave woonde, was na de Tweede Wereldoorlog een puinhoop vanbinnen. Je verbaast je erover hoe alles, de plafonds, de gobelins, het stucwerk, in oude luister is hersteld. De gobelins bijvoorbeeld werden aan de hand van overgebleven patroonresten opnieuw geborduurd in Engeland. De restauratie van de Drakenzaal kwam pas onlangs, in 2017 gereed. Meer hierover is te lezen op de website van de stichting.

En... voor de goede lezer c.q. verstaander: op het landgoed zijn in totaal dus drie tillenbeesten.

de plafonds

de gobelins

* Onno Blom, 'Wolkers' geweldige verhaal over "het tillenbeest"', de Volkskrant, 6 januari 2016.
** In 1961 werd 'Het tillenbeest' opgenomen in de verhalenbundel Serpetina's petticoat.

dinsdag 2 oktober 2018

Braam plukken


Na Typisch Katwijk komt er weer iets typisch Katwijks op televisie. Vandaag start RTV Katwijk met de eerste aflevering in de serie Braam plukken. Te zien om 12.00, 18.00 en 21.30 uur na de sport. Via Ziggo op kanaal 41 of KPN 1385 maar nog makkelijker in het hele land op https://www.rtvkatwijk.nl/live-tv/ op de genoemde tijden. Later komt het YouTube, waar het tot in alle eeuwigheid op ieder moment van de dag jaar in jaar uit te zien is.

Als je dus net bent ingeschakeld, om pakweg tien over zes, ben je nog helemaal op tijd, want het komt na de sport! Wordt het vijf voor halfzeven, dan moet je toch wel klaar gaan zitten. Want het begint opeens, zonder aankondiging, na de reclame.

Veel kijkplezier!

woensdag 12 september 2018

De Valstrik

Op het dak van de uitspanning is in grote letters nog net de naam DE VALSTRIK zichtbaar.

Dit is het verhaal van De Valstrik. Boven op de Heilige Berg was ooit een speeltuin. Dat was toen er nog (bijna) geen huizen stonden en het nog gewoon een duin was. De speeltuin was op het hoogste punt. Bij de speeltuin was een uitspanning, waar de kinderen limonade kregen en voor ouderen een borrel werd geschonken. Soms meer dan één. Een dominee die daarvan hoorde, riep op een zondag van de kansel dat je daar maar beter niet naartoe kon gaan, die speeltuin, met dat café erbij. Het was 'de valstrik van de duivel!'* Waarop de eigenaar de gelegenheid prompt De Valstrik noemde en dat met grote letters op het dak zette. Van Arie Kraaijenoord, die, jaren geleden alweer, op het topje van de Heilige Berg ging wonen, hoorde ik dat hij in de tuin achter zijn huis een stuk muur vond met in geschilderde letters het woorddeel LTUIN erop. Mooie herinnering aan een bewogen plek. Of moet je zeggen: aan een plek vol beweging.

Grappig wel dat naarmate de duin meer bebouwd werd, er ook meer dominees gingen wonen – de duin wordt niet voor niets de Heilige Berg genoemd. Konden ze een borreltje halen in De Valstrik.

Een waarschijnlijk wat oudere foto van de andere kant. De weg omhoog is
nog een zandpad en nog niet afgezet met een hekje.

* Een variant van het verhaal is dat er ook op zondag geschonken werd en dat de dominee daartegen van leer trok.

donderdag 6 september 2018

Goedheiligman wil op 4 december voorgaan in de Oude Kerk te Katwijk aan Zee

Sint was in 1560 nog misdienaar in de Oude Kerk.

Ik heb mij laten vertellen, maar wie ben ik, dat Sinterklaas vroeger in de Oude Kerk in Katwijk aan Zee ter kerke ging, toen dat nog een katholieke kapel was. Hij was daar misdienaar. Dat was vanaf 1560. Het jaar daarop waren de festiviteiten rond het honderdjarig bestaan van de parochie. Het is allemaal lang geleden, maar de Sint herinnert zich het nog goed, ook hoe de watergeuzen tien jaar later, in 1571, het kerkgebouw binnendrongen en alles, ook het beeld van de Heilige Moeder, kort en klein sloegen. Het enige wat de watergeuzen over het hoofd zagen, waren de wijwaterbakjes, ingemetseld in de muren in het voorportaal van de kerk, aan de zeekant. Het waren de laatste overblijfselen van de vijftiende-eeuwse kerk, een mooie herinnering ook aan zijn jeugd, liet de Sint ons weten. Soms, als hij later, toen hij al wat ouder was, op een mooie zomerdag, incognito, verkleed als badgast met een grote zonnehoed en zonder baard (Sint hierover: 'Sommigen die ik het verhaal vertelde, zeiden dat ik die zeker thuis gelaten had, maar nee hoor, die scheer ik 's zomers netjes af. Te warm, zo'n baard. In december is die wel weer op lengte.'), het gebouw betrad, leegde hij er stiekem zijn flesje water voor de dorst in, waarna hij zijn vingers erin doopte om een kruisje te slaan. Ja, dat was mooi, maar ook die tijd is voorbij, want bij de restauratie in de jaren tachtig van de twintigste eeuw zijn de wijwaterbakjes er alsnog vakkundig uit gesloopt.

Hier hoopt de goedheiligman op 4 december voor te gaan.
Zijn schimmel blijft dan maar stilletjes buiten staan.

Sinterklaas nu, zou, wanneer hij straks weer in het land is en ook Katwijk aandoet, graag nog eens een bezoek brengen aan de kerk van zijn jeugd, waar hij als jongeling geholpen heeft bij de mis en gezongen heeft in het kerkkoor. Waar hij luisterde naar het gebulder van de zee of dromerig de warme zonnestralen opving die door de glas-in-loodramen kwamen. Maar hij wil het niet bij een bezoek alleen laten, niet bij een bezoek zonder meer. Nu hij bisschop is – niet iedere misdienaar schopt het tot bisschop – leek het hem een mooi gebaar ook eens voor te gaan in de kerk waar hij nog met zijn ouders kwam, in een mis. De protestanten, die het kerkgebouw na honderdtien jaar overnamen, zijn dat een dienst gaan noemen. Maar wat maakt dat uit. Een mis of een dienst. Sint is het om het even.

Het sinterklaasfeest, het feest van zijn verjaardag, is dezer dagen zo profaan geworden, zo materialistisch, vindt de Sint, dat het hem goed lijkt om daaraan voorafgaand samen te komen, een moment van bezinning te hebben, van dankbaarheid en soberheid, als tegenwicht aan de totale gekte die het sinterklaasfeest geworden is, de totale gekte die de hele decembermaand geworden is, met op het eind ook nog een kerstman, en sommigen hebben, zo heeft de Sint zich laten vertellen, zelfs nog een dertiende maand erbij, omdat ze aan de twaalfde maand blijkbaar niet genoeg hebben. December barst letterlijk uit zijn voegen.

Vroeger kregen kinderen een suikerhart, of een taaitaaipop, met een handje pepernoten. Daarmee was de kous af. Maar nu... de fabrieken in China, Japan en Taiwan draaien overuren om alles op tijd op de pakjesboot in Myra te krijgen en daarmee dan weer op tijd in Nederland aan te komen.

Maar zou dat kunnen? Zou dat geregeld kunnen worden? Een mis door de bisschop van Myra in de Oude of Andreaskerk* te Katwijk aan Zee. We moeten daarvoor natuurlijk toestemming hebben van de koster, Dirk Messemaker, maar ik denk niet dat die het erg vindt. Sinterklaas denkt zelf aan de avond vóór zijn verjaardag, op dinsdag 4 december. Om acht uur, 'bakkiestijd' zeggen ze al eeuwen in Katwijk. We kunnen misschien ook echt koffie schenken, voorafgaand aan de dienst, of mis, met een stukje marsepein erbij.

*Sint-Andreas is de beschermheilige der vissers.

vrijdag 24 augustus 2018

Op de foto – Volendam (5)


We doen er allemaal aan mee, aan de leugen van Volendam, maar wat een heerlijke leugen! Deze is gemaakt bij Zwarthoed, recht tegenover Hotel Spaander, alweer heel wat jaartjes geleden. Zwarthoed besteedt veel aandacht aan de details, zoals het netjes uitleggen van de rok. Vergelijk de etalages maar eens van al die andere fotografen.

maandag 20 augustus 2018

Binnenkijken bij fotostudio Zwarthoed – Volendam (4)

Ondertussen aan de overkant van Hotel Spaander...


Je staat zomaar niet op de foto, bij foto Zwarthoed.

zondag 12 augustus 2018

In de etalage – Volendam (3)


'Kijk, Gerard Joling, en daar, een nog jonge André Hazes. En Jan Smit en Jan Keizer. Wat een volk.'


'Maar die komen hiervandaan, die Jan Smit en Jan Keizer. Die zijn het gewend er zo bij te lopen.'


'Hé kijk, André van Duin houdt dezelfde accordeon vast als ik.'

zaterdag 28 juli 2018

Een schilderij uit Parijs


Laatst bij de verhuizing kwam dat schilderij weer tevoorschijn, dat ik toen op de Place du Tertre heb laten schilderen. Je hangt dat niet op. Nooit. Dus heb ik het maar uit de lijst gehaald en opgerold. Scheelt een hoop ruimte.

maandag 23 juli 2018

Naar Parijs – even de Voorstraat uit

Avenue des Champs Élysées.

Het was de tijd (de tijd dat je 's nachts na het stappen om warme gevulde koeken ging bij Den Dulk, de tijd dat je uren in de rij stond bij het VVV-kantoortje onder aan de vuurtoren voor een kaartje voor de Stones, of voor Bowie; internet bestond niet en als je een brief moest tikken pakte je een typmachine, die tijd dus, van een krant en een vaste telefoon, aan de muur, met een draad, van de telefoon naar de muur) dat je voor het eerst naar Parijs ging. In een hip jasje met daaronder een T-shirt van The Cure. Met de nachttrein, die er wel acht uur over deed en langs al die Belgische en Noord-Franse stations kwam – Mons, St Quentin, Aulnoye –, waar iedereen in de gangpaden over elkaar heen lag. Midden in de nacht, bij de grens met Frankrijk, stond de trein ergens – het leek wel een rangeerterrein – heel lang stil en kwamen de grenswachten en gendarmes binnen, met kepies en norse gezichten en grote honden. Iedereen wakker maken, op zoek naar verdovende middelen. Maar die hadden wij zo goed verpakt dat ze niets roken. Teleurgesteld verlieten kepies en honden de trein. Je kon er jaren voor in de cel komen. Dus het was bloedlink. Ja, je deed wel meer domme dingen toen je jong was.

Bois de Boulogne.

Ach ja. Alles in je leven bepaalt uiteindelijk wie je bent en wie je worden zal. Het kan alle kanten uit. En het duurt even voordat je je draai gevonden hebt. Het beste is als je die draai nooit helemaal vindt. Dan blijft het leven één lange ontdekkingstocht.

Tour Eiffel.

woensdag 18 juli 2018

'Ons prinsesje' – De Voorstraat (17)


Aan het begin van de Hogeweg, alias de Heilige Berg, staat het huis met de naam 'Ons prinsesje'. Het werd in 1902 in opdracht van Jan Toorop ontworpen door architect Hendrik Jesse. Willem Wassenaar, een leerling van Toorop, ging er wonen.*

Jan Toorop.

De naam 'Ons prinsesje' kreeg het huis pas in 1909. Hiermee is Juliana bedoeld, die in dat jaar op 30 april het levenslicht zag. Een prinsesje waar lang naar uitgezien was, omdat zij het koningshuis moest redden.

Prinses Juliana met koningin Wilhelmina in 1914.

* Joyce Hoogeveen-Brink, H.J. Jesse, architect 1860-1943. Rotterdam, 1997, p. 40.


vrijdag 13 juli 2018

De Heilige Berg – De Voorstraat (16)


Dit is 'de Heilige Berg'. Zo genoemd om de dominees en de huisartsen die er woonden (en wonen). In de ogen van de Katwijkers waren (zijn) dat natuurlijk heiligen. In ieder geval halve heiligen.* Of dat nog zo is, weet ik niet.

De Heilige Berg is de bijnaam voor de Hogeweg, die aan het einde van de Voorstraat parallel daaraan als een ventweg omhoogloopt en voorbij de splitsing met de Zeeweg weer omlaag gaat.

* Huisartsen en dominees beschikken immers over lichaam en geest. Er woonden (en wonen) ook notarissen, aannemers, architecten en andere notabelen. Katwijkers zeggen notabélen.

woensdag 11 juli 2018

Tandarts Mast – De Voorstraat (15)


Naast bakker Den Dulk,* aan de andere kant van het plantsoen, zat tandarts Mast. Dat was een deftig huis met een hoge hal. De hal was achter de voordeur die wat meer naar achteren lag rechts naast het huis, nogal verstopt. Op de foto hierboven achter de rechterboom. Later verhuisde de tandarts naar de Boulevard, naar een van de witte huizen bij de vuurtoren.** Als je in de tandartsstoel zat, keek je zo op zee. Als je er de kans voor kreeg. Ik weet nog dat ik daar iedere twee weken voor mijn beugel heen moest. Mijn moeder ging dan met me mee. De tandarts bewoog dan even met zijn hand, waaraan een tangetje vastzat waarmee de metaaldraadjes van mijn beugel verbogen werden, en klaar was hij. Het klusje duurde ongeveer een minuut. 20 gulden betaalde mijn moeder daarvoor. Iedere keer weer. Het kan ook 12 gulden geweest zijn, laat ik niet overdrijven, in ieder geval een heel bedrag in de tijd dat een huis op de Boulevard nog een ton kostte. Ik weet niet precies meer hoe oud ik was, toen ik voor mijn beugel langs moest, ik ben van 1961, maar ik weet nog wel dat het een enorme beul was, tandarts Mast. Van schrik heb ik hem een keer, toen ik mijn mond niet ver genoeg opendeed, dat zal het geweest zijn, denk ik, een klap in zijn gezicht gegeven.*** Daarna hoefde ik nooit meer terug te komen.****

* Van de slogan 'Wie heeft zulk, alleen T. den Dulk'.
** Officieel horen deze huizen niet wit te zijn, zoals het huidige appartementencomplexje Seinpost op de hoek Boulevard-Seinpoststraat.
*** Misschien dat ik een jaar of negen geweest ben toen het gebeurde plaatsvond, en ik denk dat die klap meer een afwerende duw geweest is.
**** Met mijn tanden die scheef stonden, is het vanzelf goed gekomen.