'Hora est' – icoon neemt afscheid

De pedel houdt een oogje in het zeil. 21 april 2004.
Foto: Frans Roomer.

Vandaag neemt het gezicht, of moeten we zeggen: icoon van de Leidse universiteit afscheid. Willem van Beelen – wie is er niet bij hem gepromoveerd? Waarmee tevens een eind komt aan het tijdperk waarin de bullen van 's lands oudste op een zolder in Katwijk, het ware Lugdunum, gezegeld werden. Hoe moet het nu verder?

Het schilderijtje – Edinburgh Hogmanay (6)

En altijd maar weer, zomer, winter, alle keren dat we er waren, dat schilderijtje. Van die hamster, die spitsmuis, wat is het? Zo'n typisch plaatje dat je alleen in Schotse herbergen en bed-and-breakfasts tegenkomt. Altijd weer dat schilderijtje, op diezelfde kamer, als een vrolijke begroeting. Bij Mrs Burns, op Gilmore Place 67.

Dat was toen. De nieuwe uitbaters van de B&B hebben de tent helemaal verbouwd. Overal is de vloerbedekking weggehaald, ook van de trap, vloerbedekking met grote bloemen, waarin je helemaal wegzonk, ook in de badkamer. Ze hebben er plavuizen voor in de plaats gelegd, lekker makkelijk, maar daarmee is de charme van dit etablissement wel helemaal verdwenen. En ook de muis hangt er niet meer. Ik heb er namelijk nog over gecorrespondeerd met de huidige eigenaren, en zodoende weet ik het, van dat schilderijtje. Omdat ik er geen foto van had, dacht ik. Ze mailden me dat het vanwege de verbouwing ergens in een doos was opgeborgen. Dat ik even moest wachten tot het er weer uit kwam om op te hangen. Toen ik een jaar niks gehoord had, mailde ik nog maar eens. Of het al hing, zodat ze er een foto van konden maken. Ze konden het niet meer vinden.

Tot ik m'n foto's eens ging uitzoeken, op de externe schijf. Gered. Had ik 'm toch, die foto van dat schilderijtje dat daar niet meer hangt.

De handtekening van Matthijs – DWDD 2

Vrijdag waren we bij 'De wereld draait door'. Na afloop vroeg ik Matthijs van Nieuwkerk om een handtekening. Ik zwaaide al met het boek.

'Leuk dat je het hebt!' riep de presentator toen hij zijn boek zag.
'Alleen een handtekening is genoeg hoor,' zei ik en stelde me voor.
Waarop Matthijs: 'Nee, iets meer, iets meer! Schrijf ik het zo goed, met een t?'
'Ja, goed.' Waarna ik hem nog complimenteerde met zijn programma en bedankte.

En Wilma had de tegenwoordigheid van geest er een puike serie van te schieten.

De uitzending van Matthijs – DWDD 1

Gisteren waren we bij 'De wereld draait door', het programma dat je gemakkelijk afkort tot DWDD, en als je het met kleine letters op je smartphone intikt gelijk wordt opgewaardeerd tot hoofdletters. We waren al om kwart over zes in de studio en omdat de presentator tijd overhad, nam hij plaats op een hoge kruk en vertelde wel een halfuur lang over de geschiedenis van het programma.

Over dat er in het begin nog maar heel weinig mensen naar keken. Dat ze dachten, wat moet dat voor programma worden? Met een rare naam ook: 'De wereld draait door'. Dat er toen ook helemaal geen publiek op afkwam. Zo weinig, dat ze zelfs publiek moesten kopen, twintig man. 'Vooral mannen inderdaad, iedere avond dezelfde twintig. We zetten ze dan iedere avond op andere stoelen, zodat het niet opviel. Op een gegeven moment leerde je ze ook kennen, die twintig man,' vertelde Matthijs. 'Dan wist je, dat is Henk, dat is Hans, dat is Jan en dat Piet.' Dat is elf jaar geleden. Nu kijken er ruim anderhalf miljoen mensen naar het programma en zit de studio iedere avond vol met nieuw publiek. 'De studio heeft in die elf jaar tijd iets vertrouwds gekregen, het is een soort huiskamer waar je elke dag naartoe gaat, en nog steeds met veel plezier. Niet al te groot, maar toch hebben we een keer het hele concertgebouworkest hier binnen gehad.' En zo ratelt Matthijs maar door en kijkt eens op de klok, die aftelt – 'O, we hebben nog tijd' – en vertelt over de vaste tafelheren en -dames. Marc-Marie op vrijdag, dat ie altijd laat is en nu misschien nog gewoon thuis zit – ondertussen was het halfzeven. Dat Marc-Marie hier ook altijd onvoorbereid naartoe komt. Dat de Westergasfabriek zo'n heerlijke omgeving is, met al die nieuwe bedrijven, een bierbrouwerij, een bioscoop, en dat je er leuk uit kan gaan op vrijdagavond, dat het bruist van de activiteit. En dat hij het zo waardeert dat de mensen hiernaartoe komen. Sommige wonen hier om de hoek, en sommige komen van heel ver en plakken er dan gelijk een dagje Amsterdam aan vast. Heel veel dank en waardering daarvoor. En dat hij er zo'n zin in heeft vanavond, vooral vanavond, omdat vrijdagavond altijd zo'n heel speciale avond is, zo vlak voor het weekend. En dat ie ons na de uitzending misschien nog wel zal zien, onder het genot van een biertje.

En toen was Marc-Marie er ondertussen ook en begon het programma. Dat ging over seksuele voorlichting op middelbare scholen. Met Ruben Terlou die kwam vertellen over een reisprogramma over China dat hij gemaakt heeft en dat de komende zondagen wordt uitgezonden door de VPRO, en Kenny B en Jennie Lena die lied zongen van Lionel Richie en de band Bombay met harde muziek en Peter Pannekoek die zich afvroeg hoe Wilders die in de Playboy stond aan de onderkant gekapt was: 'gaat het van Beethoven [boven] naar Bach [onder] of is het Marokkaans opgeschoren?'

De foto's hier zijn allemaal voor de uitzending gemaakt, wanneer de artiesten alvast een voorproefje laten zien. Hier kun je de uitzending van vrijdagavond trouwens nog terugzien. En hier kun je de reportage Achter de schermen van De Wereld Draait Door bekijken, ook zeer de moeite waard.

Renger

In november waren we in de Pulp Clup in Leeuwarden bij de presentatie van Renger van Nyk de Vries. Het is het beste boek dat ik ooit gelezen heb.

De presentatie in de Pulp Clup (in Atelier Kesanova) was een grootse happening. Met optredens van Anneke Claus, Elmar Kuiper, Klaske Oenema, Meindert Talma en Douwe Dijkstra. De crème de la crème van het hoge noorden. Van de laatste vind ik niks op Facebook, maar dat geeft niet, want hij staat op YouTube, met het nummer 'Henkie Zeemok'.

Daar vlak vooraan op dat bankstel zitten wij, mijn oom, mijn tante en ik. Tussen voor de rest alleen maar allemaal Friezen.

Klaske Oenema

Meindert Talma

Anneke Claus las een gedicht voor van haar telefoon en Elmar Kuiper uit een boek met een harde kaft. Ooit uitgegeven te worden in een boek met een harde kaft was altijd zijn ultieme droom geweest. Klaske Oenema maakte beelden met een overheadprojector waarbij zij mooi zuiver zong en blokfloot en Meindert Talma kwam met zijn lied 'Oekie Hoekema'.

Nyk de Vries

Tussen de optredens door was er de overhandiging van Renger en las de schrijver daaruit het verhaal voor van de verjaardag van zijn vader. De zus van de De Vries noemde het een kwetsbaar boek, met ruimte voor eigen invulling.

Het boek is met vaart geschreven en leest als een roadmovie. Bijna letterlijk, door de ritten met de Volvo, allemaal in en om Amsterdam. De stad met zijn kunstenaarstypen. Door het verhaal in Amsterdam loopt een tweede verhaallijn, van de familiegeschiedenis in Friesland, waar de fiets het vervoermiddel is. Amsterdam versus Friesland, een tegenstelling, niet alleen in ruimte en tijd maar ook in cultuur, van het kunstenaarsleven tegenover het familieleven, met daarbinnen nog de verhouding vader-zoon.
De stijl en sfeer in de roman zijn vederlicht. Alsof er niets gebeurt, maar ondertussen gebeurt er van alles. Met de mysterieuze Renger in zijn witte pak. Amsterdam, met Chris. Madrid, met Anne-Fien. Groningen, waar de hoofdpersoon uit het boek met een medestudent geschiedenis een literair tijdschrift begint. (Ik moest denken aan Martin Bril en Dirk van Weelden, ook studenten in Groningen, maar dan in de filosofie, die ook een blaadje beginnen en zo verder.) De verdwijning bij de benzinepomp en wat er gebeurde bij de melkfabriek. De vrouw van de snacktent, die alles gezien heeft.

Iemand vatte het als volgt samen: 'Het boek leest als een open verhaal met veel uitstapjes die de schrijver daarna laat liggen. Enkele lijnen laat hij steeds weer terug keren. Intrigerend, soms bizar (zoals met het geld van vader) en steeds maakt de schrijver je nieuwsgierig. Absoluut de moeite waard om te lezen.'

Renger kan zo verfilmd worden!

Lees hier de flaptekst.

En hier nog een optreden op literatuurfestival 'Het Grote Gebeuren' in Groningen op zaterdag 7 november 2015. Maker van de film is Rob Bruijgoms.

Vandaag is het een jaar geleden

Mis je, lieve Zorro.

Voor de allerlaatste keer

Hoe vaak heb ik dit boek al bestudeerd? Voor de eerste keer misschien toen ik nog een jonge jongen was, ik leende het van de bibliotheek in het dorp. Later, veel later, wat serieuzer voor de werkgroep taalvariatie, in het tweede jaar van mijn studie. Ook op de universiteitsbibliotheek bleken ze het te hebben. Ik gebruikte het boek ook voor mijn doctoraalscriptie en daarna weer voor mijn proefschrift. Ettelijke keren heb ik het doorgebladerd, voor dat proefschrift wel heel minutieus. Want wat bedoelde Overdiep bijvoorbeeld als hij schreef:

'De verzwaring van den woordvorm houdt ook verband met de "woordsymboliek". Ten eerste is er het bekende verschijnsel van de wisselvormen in den woordaanhef. Ten tweede is het mogelijk, dat het woordéinde wordt verzwaard; zoo bestaat er in Katw. een vorm klors naast klos (garen; ook: stamper). Het werkwoord kneuzen luidt in het Katw. kneurse, het deelw. is ekneurst. Met zou kunnen denken aan invloed van knoerse (verknoeide); maar er bestaat een Drentsch kneurn naast kneuzen (...). Aan afwisseling van scherpe t en zachte d in den woordaanhef zou men kunnen denken bij het werkw. toppe-doppe (nu en dan met de toppen van de masten in de golfdalen zichtbaar zijn). Maar een werkwoord doppen (dompelen èn duiken) is elders bewaard (doppen is duiken bij Gezelle (...)), en dat is verwant met doopen. Dit neemt niet weg, dat dan naast doppen onder invloed van "top" de vorm toppen is ontwikkeld.
Het werkw. tobben heeft den vorm toppe, verl. tijd topte; lubben (de visch van ingewanden ontdoen) heeft luppe. Er is een werkw. skrobbe, met de beteekenis jeuken en jeuk verdrijven door krabben; dit heeft in den verleden tijd den scherpen vorm skropte. In de gewone beteekenis is het skrobde. Deze verscherping (uit hij skropt?) is te vergelijken met die van maent-maente (...).'

Of:

'Er zijn ook gevallen van wat men dissimilatie pleegt te noemen: waenburreg (waarborg), ferwâal (flewâal, fluweel). De wisseling van r en l is bijzonder grillig. Er is in Katw. een werkwoord reutele (oprakelen van de kachel); er is een oud werkwoord loteren (leuteren) dat de beteekenis "in onvaste beweging brengen, schudden" had. Reutels zou hiervan een "dissimilatie" kunnen zijn, wanneer we uitgaan van een ouder Katw. leutelen. Er is nl. in het Ned. Wdb. voor de visscherijtaal een subst. leutel geconstateerd, als bijvorm van reutel, waarmee men een schopje of spaan aanduidt, speciaal een warleutel om gekaakte haring met zout te mengen (warren). In het Katw. heet dit voorwerp een reutel, ook wel leuter. Déze twee vormen zou men kunnen verklaren uit oorspr. warleuter geassimileerd èn gedissimileerd tot warreutel, of uit oorspr. warreutel gedissimileerd tot warleuter naar analogie van andere namen van werktuigen op -er. Werkwoorden als reutelen en leuteren en rakelen behooren door hun symboliek beteekenis (beweging, geluid en sensatie) bijeen.'

Ingewikkelde kost.

Nu heb ik het boek al jaren zelf in huis en bestudeer ik het voor de laatste, allerlaatste keer. Jaap kijkt ook nog een paar boeken na. Want we willen niks missen, voor ons Katwijks woordenboek dat straks verschijnt. Alles moet erin. Voor de allerlaatste keer loop ik het boek van Overdiep door en dan mag het voor eeuwig stof vergaren in mijn boekenkast.

Pagina 80.

Pagina 74.

Citaten uit: G.S. Overdiep, met medewerking van C. Varkevisser, De volkstaal van Katwijk aan Zee. Antwerpen, 1940, p. 105 en 102-103.

Het boek De volkstaal van Katwijk aan Zee is ook online raadpleegbaar op de site van de DNBL.

David Bowie 1947-2016

Zo'n kaartje moet je altijd bewaren. Ik weet nog hoe hij neerdaalde op het podium, zittend in een kuipstoeltje met een telefoon in zijn hand, in een rood pak.

Op een mooi jaar

Huis met oleander in Chalki op Naxos, 17 september 2015.

Voor de vluchtelingen en de mensen in Parijs, de Grieken en al die andere mensen die het niet zo makkelijk hebben. Voor de zieken en de armen, de uitgebuitenen en verdrukten. Voor de dieren, de poezen, de honden, de paarden, de pony's, de kippen, de mussen en de kolibries en alle andere vogels in de lucht, de vlinders en ook dat ene kleine mugje. Een mooi jaar.

Bij Podium Witteman

Vanavond waren we bij Podium Witteman. Dit gebeurde er achter de schermen.

Harpiste Lavinia Meijer.

Bandoneonist Carel Kraayenhof en sopraan Roberta Alexander.

De Hallen in Amsterdam, waar de opnames zijn.

En door op deze link te klikken kun je de uitzending zien.

Aafje Heynis 1924-2015

Van mij hadden ze vanmorgen alle andere nieuwsitems mogen schrappen en het hele journaal mogen vullen met de zang van Aafje Heynis.

'Het was Pasen, of Pinksteren, een feestdag. Ik zat buiten, op een houten stoepje, ik zag de zon, de bomen, daar liep een poes. Ik begon te zingen. En dat zingen in combinatie met de natuur, dat was één geheel.'

Citaat uit: Guido van Oorschot, 'Aafje Heynis zong zolang ze zich kon herinneren'. de Volkskrant, 18 december 2015.

Slurf – Edinburgh Hogmanay (5)

Edinburgh Airport, 28 december 2009.

Zo'n slurf uit een vliegtuig, met zo'n lichte en hol klinkende vloer waar je dan overheen loopt, associeer ik altijd met de zomer en warme landen. In de winter moet je een jas aan als je erdoorheen gaat, is het of je buiten loopt, met die dunne wanden, alsof je door een hele lange snijkoektrommel gaat, waarvan de blikken bodem bij elke stap klikklak zegt. Een hele overgang als je dan in de aankomsthal aankomt, met de dikke vloerbedekking.

Soeboer

Gisteren hebben we, alvast voor mijn verjaardag, bij Soeboer gegeten, waar ook de minister-president van alle Nederlanders iedere week komt eten, maar op welke dag, dat zeggen ze niet. Vandaag ben ik gewoon jarig, net als onze toekomstige vorstin. Net als iedere Nederlander moet zij gewoon naar school, en ik aan het werk. Het is maandag.

Schoon op.