zondag 20 november 2011

Piet zoek


Signalement: paars met zwart pak met gouden strepen, baret met veren, takkenbos in ene hand, zak in andere hand, waaruit persoon in kwestie koekachtige versnaperingen ronddeelt, of strooit, maar dan in d'een of d'andere hoek, eerder aangetroffen in boekwinkel, schrijvend, daarvoor op daken, altijd in de buurt van schoorstenen, haalt vreemde capriolen uit, in linkeroor overdreven grote gouden oorring (kan ook geelkoper zijn), Spaans accent, huidskleur zwart, snelle gympen, slijtvast.

zondag 13 november 2011

Au revoir

Vanmiddag in de laatste warmte van het jaar nog wat verhalen van Martin Bril.
Met de bergen in de verte, de heuvels rondom. De rit van de nederzetting boven naar het dorp beneden. Lagarde Enval. Het café. De bakker en de bakkersvrouw. De Casino-supermarkt, met nog drie pakjes boter in het schap. Overal witte Renaultjes. Het geluid van motorzagen. Herfst in Frankrijk.

maandag 7 november 2011

Edinburgh (2)


Mooi hè, al die herfstkleuren? Gezien vanaf Edinburgh Castle: Princes Street Gardens, met het spoor richting Waverley Station, het met glas overdekte complex in de verte. Daarvoor, en achter de kleurenpracht van de bomen in het park, de gebouwen van de Royal Scottish Academy en de National Gallery of Scotland. Dan, in het midden van de foto, het torentje van Scott Monument, opgericht voor Sir Walter Scott, de schrijver, onder het torentje uitgebeeld met zijn hond, in wit marmer, maar dat is niet te zien. Daar weer achter, rechts van het midden, een gebouw met een Big Ben-achtige toren dat het vijf sterren Balmoral Hotel voorstelt, met kamers van £ 380,00 tot £ 2.000,00 per nacht voor twee personen, en een full Scottish breakfast voor (slechts) £ 21,50. Helemaal in de verte Calton Hill met het tempelachtige National Monument en het torentje dat is opgericht ter ere van de bekende zeeheld en daarom Nelson Monument heet. Nog meer in de verte het water van de Firth of Forth met zeer waarschijnlijk het eiland Inchkeith. Aan de linkerkant langs het park Princes Street en rechts tegen de helling die naar de Royal Mile voert, net links van de twee donkere torens, het vroegere hoofdkwartier van de Royal Bank of Scotland. De straat omhoog – of omlaag, het is maar net hoe je het bekijkt – is The Mound. Links in de benedenhoek is nog een stukje van de Ross Bandstand te zien, een podium met tribune voor muziekoptredens, een soort uit de kluiten gewassen vaste muziektent. De foto is genomen op een zonnige 15 oktober.

donderdag 3 november 2011

Vroege herinneringen (preview)

We woonden in een huis met een plat dak. Dat noemden we 'het platte dak'. Want je had ook nog een puntdak, met pannen. Je had het puntdak met pannen, en dan het platte dak. Niet een plat dak dus over het hele huis, als een deksel op een koektrommel. Nee, je had een puntdak, met aan weerszijden pannen, schuin aflopend naar de voor- en achterkant van het huis, en dan verdiept in het schuine pannendak aan de achterkant een deur, en door die deur kwam je dan vanaf de zolder op het platte dak.
In het begin was er een afzetting van gaas, ruiten, dat zie je op de eerste foto's van het platte dak. Maar algauw kwamen daar planken tegenaan van oude pallets, met ook nog plastic golfplaten ertussen. Als je op je tenen stond, kon je daaroverheen kijken. Toen de golfplaten wat seizoenen achter de rug hadden, braken er stukken af aan de bovenkant. Ik weet niet of dat door ons kwam. Mijn zus moest nog meer op haar tenen staan om over de rand te kijken dan ik, want ze was jonger en kleiner.
Door die afzetting was het wel veilig, want het was een hoog dak, het platte dak. Je keek over alle huizen heen. Ik weet nog dat ik er plantjes in een bak liet groeien, afrikaantjes, die zo raar ruiken. En dat ik een konijn had, in een hok met stro. Ik gaf het konijn gras en het had een naam, maar die weet ik niet meer. Snuf of zo. Op een gegeven moment was het konijn er opeens niet meer. Zo gaat dat met konijnen, heb ik later begrepen. Ik had het konijn gehad toen ik een keer een weekje mee mocht met mijn vader op de boot van zijn werk. Die boot ging toen ergens aan de kant liggen onderweg en toen kreeg ik dat konijn van een man die bij mijn vader werkte en die daar woonde. Ik denk dat die man nog wel meer konijnen had.

(wordt vervolgd)

donderdag 27 oktober 2011

Wat ik mis (4)

Rokerij Schaap, bijgenaamd De Krul, voor de lekkerste gerookte vis. Zo'n adresje, waarvan er nog maar heel weinig zijn.

Weggejaagd uit de Schoolstraat, na ruim honderd jaar.
Alsof je het openluchtmuseum binnenstapte. In een andere tijd. Lage balken, zwart en vet. Tonnen op de dam en volgevreten katten. Hangen waarin je door de damp het mot zag smeulen. Rekken vol versgerookte bokking en makreel. Om een uur of vijf, nog warm in een krant, gauw naar huis, lekker eten, met een kopje thee erbij.

Weggejaagd van de Haringkade, na weer zoveel jaar.
Geen openluchtmuseum meer, maar verder nog alles hetzelfde.

Het dorp van de vis. Je ziel verkocht, het hart eruit gesneden. Straks is het allemaal van steen.

vrijdag 21 oktober 2011

Rosslyn Chapel (2)


We waren weer even in Rosslyn Chapel. Bij schitterend mooi weer, op een zondag in oktober. De kerk ging net uit. Binnen op een zijbank troffen we een lieve kat, die de hele dienst had meegemaakt en nu heerlijk lag bij te komen in de verwarmde ruimte. Buiten liepen wichelroedelopers. Je beleeft nog eens wat, in het land van de heksen, de draken, de trollen en de eenhoorns.
We mochten ze ook zelf even vasthouden, de L-vormige metalen pennen. En het was waar. Het was waarachtig geen sprookje wat de wichelroedelopers ons vertelden. Ik heb dat zelf kunnen waarnemen.
Liep je van zuid naar noord langs de hoofdingang van de kapel, dan sloegen de pennen, die eerst nog duidelijk noordwaarts waren gericht, opeens uit naar het westen en oosten. Ze draaiden zich in je handen, zonder dat je die handen bewoog, of zonder dat je er op een andere manier invloed op uitoefende. Liep je verder en kwam je voorbij de deur, dan richtten de pennen zich weer naar het noorden. De beweging die de pennen maakten, werd veroorzaakt door magnetische velden, door energiebanen.


In 1921 ontdekte de Britse amateur-archeoloog Alfred Watkins dat oude kerken en andere plaatsen van historisch belang, zoals menhirs, steencirkels, grafheuvels, heilige bomen en kloosters, in rechte lijnen met elkaar verbonden waren. De lijnen bestonden uit voetpaden. Sommige van deze paden, die gezien kunnen worden als de eerste, prehistorische handelsroutes, dateren van 7.000 tot 6.000 voor Christus. Watkins noemde de lijnen ley-lines, omdat in de plaatsnamen die door de lijnen verbonden werden, vaak het begrip of woorddeel 'leah' voorkwam. Een leah, of ley, is een plek in de luwte, een plek die bescherming biedt, letterlijk een beemd, een weide, of een open plek in het bos.


De theorie van de ley-lines is uiterst omstreden, maar wat de geleerden er ook van vinden, onze middag kon in ieder geval niet meer stuk. Weer konden we een verhaal toevoegen aan alle verhalen en mysteries die er al over het kerkje bestaan. Ook hier, bij Rosslyn Chapel, liep zo'n ley-line, van oost naar west, dwars door het altaar en het hoofdgangpad en de hoofdingang en dan door over de Pentland Hills, over een pad van misschien wel duizenden jaren oud. Dat had de wichelroede overduidelijk aangetoond. Echt een 'duivels' instrument!

donderdag 13 oktober 2011

Opinel

Frankrijk, zomer 1985. Zoveel sardines heb ik nog nooit bij elkaar gezien. Het water zit er vol mee. Hele scholen zwemmen door elkaar heen. Het is het water van de haven van Douarnenez, in het uiterste westen van Bretagne. Langs de kade rijen hengelaars, mannetje aan mannetje. Achter ze, in de schaduw, tegen de muren van de pakhuizen en de conservenfabriek, bakken met vissenkoppen, kabeljauwkoppen. Daar snijden ze het aas uit, kleine plukjes, om de sardines mee te vangen. Plukje aan het haakje, uitwerpen en... beet! Achter elkaar. Je hoeft de lijn alleen maar in zo'n school te mikken.
Bijna allemaal gebruiken ze hetzelfde mes, een zakmes met een houten heft. Wat een mooi mes! Zo'n mes wil ik ook!



Die middag koop ik een Opinel No. 8. De meest gangbare maat. Het merkteken op het lemmet bestaat uit een hand met een kroon erboven: 'la main couronnée'. De Opinel is een eenvoudig herdersmes, voor het snijden van brood en kaas en wat niet al.


Op het uiteinde van het heft zit een kleine uitstulping, waarmee je, als het mes nog nieuw is en niet zoveel gebruikt, een tik op de tafel kan geven, waardoor het lemmet een beetje naar buiten komt en je het daarna verder uit kan trekken. Knap gevonden. Nog zo'n knappe vinding is het 'virobloc', waarmee je het lemmet blokkeert. Als het mes nieuw is, heb je dat eigenlijk nog niet nodig. Maar als je je Opinel inmiddels 26 jaren in je bezit hebt, is die blokkering wel belangrijk. Het lemmet gaat dan wat losser in het heft zitten. Goed beschouwd heb je de uitstulping dus vooral in de eerste jaren nodig en het virobloc in de jaren die volgen.


In al die jaren heeft het mes me goede diensten bewezen en is het overal mee naartoe geweest, op alle reizen, waar ook ter wereld, ook al is het op en top Frans. Net als de Laguiole, dat mes met een insect op het heft waarvan de angel doorloopt op de bovenkant van het lemmet. Toppunt van elegantie, die Laguiole, in vele varianten te koop, met heften gemaakt uit de mooiste soorten hout (walnoot, palisander, olijf, jeneverbes, buxus, eiken, pistache, enz.) of hoorn of been en altijd een roestvrijstalen lemmet.
Dat roestvrijstalen lemmet kreeg je pas veel later ook bij Opinel. Maar ik prefereer van dit eenvoudige mes nog de originele variant, die kan roesten. Want het mooie namelijk is, dat dat niet gebeurt. Als je het maar de juiste behandeling geeft. Het enige waar het mes om vraagt, is dat je er af en toe eens knoflook mee snijdt, of een vette Franse kaas of worst. Al dat snijden van al die, uiteraard ook weer Franse producten levert een mooi patinalaagje op. En door er steeds maar weer mee te snijden, scherpt het mes zichzelf, slijp je er steeds een microscopisch dun laagje ijzer af. Als je het goed gebruikt, op een houten snijplank, hoef je het nooit te slijpen. Een roestvrijstalen mes wordt bot, maar mijn mes is al 26 jaar ongeslepen scherp!

Meer lezen? Ga dan naar www.opinel.com of www.laguiole.com.

zondag 9 oktober 2011

Hondje

't Hondje noemen ze hem, die agent die hier altijd bonnen staat uit te schrijven. Hoe hijgerig en fanatiek hij achter je aan fietst als je net het groene licht niet meer gehaald hebt en door rood rijdt. Eén keer heeft-ie me te pakken gehad.

Kijk, daar staat-ie weer, met z'n fietsje aan de hand en z'n helmpje op z'n hoofd. Fluitje in z'n mond, voor als je niet op tijd stopt.

Verbeten blik. En als het groen is alvast bonnen vooruitschrijven.

maandag 19 september 2011

Pasty (3) – het recept

Om te weten hoe een pasty werkelijk smaakt, zou je eigenlijk moeten afreizen naar de bakermat van dit gebak: Cornwall. In ieder dorp hier is wel een bakker te vinden die pasties bakt. Kleine en grote bakkers. Bakkers waar ze ervoor in de rij staan, zoals Philp's, in Hayle. Die rij verbaast me niks. Geheel terecht voert deze pasteibakker de slogan 'Philp's Famous Pasties' (http://www.philpsbakery.co.uk/).

De pasty bestaat al heel lang. Oorspronkelijk werden de pasties door de vrouwen gemaakt als lunchgerecht voor hun mannen die in de mijnen werkten. Het gebak leek daarvoor speciaal ontworpen. De mijnwerkers met hun vieze handen konden de pasty gemakkelijk vasthouden aan de deegrand, die ze weggooiden. De maaltijd was bovendien erg voedzaam, bestond uit aardappelen, groenten, vlees en nog wat andere ingrediënten en bleef door het omhulsel van deeg lang warm.
De pasty vond zijn weg ook buiten Cornwall, in de mijnstreek van Noord-Engeland, maar ook in andere werelddelen waarnaar mijnwerkers vertrokken. Daarom komen we de pasty ook tegen in Australië en in Pennsylvania en Wisconsin in de Verenigde Staten.
Maar zo ver hoeven we niet te gaan om van deze lekkernij te proeven. Ook thuis, in onze eigen Hollandse keuken, kunnen we overheerlijke pasties maken. Het recept is eenvoudig. Men neme...


...voor vier personen vier middelgrote aardappels, twee middelgrote uien, 100 gram koolraap* of knolselderij, een winterwortel en een bosje peterselie. Zoek verder een mooi stuk rundvlees uit van ruim een pond. Dit allemaal bij elkaar wordt de vulling.

Maar we beginnen met het deeg. Neem daarvoor 500 gram bloem en 250 gram koude boter in blokjes. Doe de bloem in een kom en kneed de boter erdoorheen. Voeg nog wat water toe, zodat een soepel deeg ontstaat. Als het deeg goed door elkaar gekneed is, zet je het weg in de koelkast.
Het deeg moet koud zijn. Anders trekt het straks bij het bakken geen blazen en wordt het niet krokant. Professionele bakkers gebruiken om het deeg koud te houden een deegroller gevuld met ijs. Tot voor kort wist ik van het bestaan ervan niet af – ik heb het van Jan, die geldt als culinair specialist – en de meesten onder ons zullen zo'n roller ook niet zomaar in de keukenla hebben liggen.
Nog een opmerking wat betreft de boter. Je kunt voor een plantaardige boter kiezen maar ook voor roomboter. Voor de smaak maakt het niet veel uit, maar de laatste komt natuurlijk meer in de buurt van het oerproduct, zoals het ooit bedoeld was.

We gaan verder met de vulling. Snijd alle ingrediënten daarvoor, aardappels, uien, koolraap, winterwortel en vlees, in dobbelsteentjes van een centimeter of kleiner en doe dat door elkaar in een bak. Voeg de gehakte peterselie toe.


Pak het deeg, als het goed koud is, weer uit de koelkast. Verdeel het deeg in vieren en maak van die delen bolletjes. Rol de bolletjes uit tot ze de vorm van een cirkel hebben ter grootte van een bord. Nu hadden we dus die met ijs gevulde deegroller moeten hebben, maar ook als je die niet hebt, moet het lukken om vier mooie ronde en nog koude plakken deeg uit te rollen. Verdeel daarop de vulling. Bestrooi die met zout en peper. Dat laatste vergeet je gemakkelijk, omdat je het deeg ongemerkt al wil dichtvouwen. Om het niet te vergeten zou je het zout en de peper daarom ook al in de bak met dobbelsteentjes kunnen toevoegen, al is dit niet helemaal volgens het originele recept. Maar goed. Vouw het deeg dicht. Doe dat voorzichtig. En dan komt het! Nu moet je met een speciale slag de randen in elkaar vouwen. Een prachtige techniek, net als het knopen van een stropdas, maar dan anders. Je kunt dit het beste afkijken op Youtube. Daar staan machtig mooie filmpjes over het maken van pasties.** Voor je aan de slag gaat, is het handig een paar van die filmpjes te bekijken.
Zijn de pasties dichtgevouwen, dan leg je ze voorzichtig op een bakblik. Bestrijk ze voor een mooi bruin korstje met losgeklopt ei. En dan nog het allerbelangrijkste: prik in het midden boven de gevlochten deegrand met de punt van een broodmes een gat. Dit is om tijdens het bakken de stoom van de vulling te laten ontsnappen in plaats van dat de pasties ontploffen.


We kunnen nu al bijna eten. Bak de pasties in een voorverwarmde oven eerst in ongeveer 35 minuten op 200 graden Celsius en daarna in nog ongeveer 15 minuten op 180 graden gaar. Serveer ze met een mooi glas Engels bier, zonder schuimkraag!


Bewaartip: je kunt pasties, als je ze niet op krijgt, gemakkelijk in de koelkast of in de vriezer bewaren en later weer opwarmen in de oven.

* In Engelse recepten vinden we voor de koolraap de benaming rutabaga, maar ook wel swede, omdat dit woord uit een Zweeds dialect afkomstig is. De Amerikanen hebben het over een Swedish turnip, een 'Zweedse raap'. De koolraap is niet hetzelfde als de koolrabi.
** Bijvoorbeeld 'How to make a Cornish pasty – Cook with Cornish Nan' en 'How to crimp a pasty'.

zaterdag 10 september 2011

woensdag 7 september 2011

Maria Rust


Maandag was ik te gast op de oude begraafplaats Maria Rust aan de Zeeweg te Rockanje. Omdat er al lang niet meer begraven wordt, raakte de plek in verval. Een enthousiaste groep vrijwilligers van de Historische Vereniging Westelijk Voorne heeft er in de afgelopen jaren weer iets moois van gemaakt. Maar het restaureren van een dodenakker doe je niet zomaar.
Toen ik hier ongeveer vijf jaar geleden kwam kijken, was het een bende. Grafstenen stonden scheef, lagen om of waren kapot, in stukken gebroken. Sommige stenen waren door de jaren heen onleesbaar geworden. Graven waren verzakt of stonden onder water. Struiken en bomen groeiden overal doorheen.
Om enigszins orde te scheppen in deze chaos werd begonnen met de graven in kaart te brengen. Wie lag waar onder welke steen en wie lag er als er geen steen meer was? De teksten op de stenen werden door de vrijwilligers nauwkeurig overgeschreven en in de computer gestopt. Het resultaat van deze monnikenklus is te vinden op de website begraafplaatsmariarust.nl.


Na de inventarisatie begon het echte restaureren. Om het water weg te krijgen, werden er onder de paden drainagebuizen gelegd. Graven werden opgehoogd en stenen rechtgezet. Stenen werden schoongemaakt, voorzichtig, met water of met water en groene zeep en een goedje dat het speciaal op marmer heel goed doet, maar geen agressieve middelen. Het is werk dat allemaal veel tijd vraagt, omdat het heel nauwkeurig moet gebeuren. Voor grote en ingewikkelde klussen werd de hulp ingeroepen van gespecialiseerde bedrijven. Denk aan het smeden van hekken en kettingen om sommige graven, maar zeker ook aan het repareren van de scheuren in de stenen. Grote kapotte stenen werden op een vrachtwagen geladen om bij een steenhouwerij in Leiden weer in elkaar te worden gezet. Voor dit werk is door de vrijwilligers veel geld ingezameld.


Na al die jaren mag het resultaat er wezen. De begraafplaats is mooi geworden, als een park, maar er blijft altijd werk te doen. Je kan wat schoffelen, wat planten planten, eens een steen rechtzetten, die nog scheef stond, maar een aparte, typische begraafplaatsenklus, die ook weer heel veel tijd vergt, is het schilderen van de letters op de stenen. Het moeilijkste zijn de inliggende letters, bijvoorbeeld van zilver op wit marmer. Dan moet je niet over het randje gaan. Maar je hebt ook opliggende letters. Die zijn wat makkelijker te schilderen. De meestal zwarte verf breng je aan door met een kurk met laken eromheen gespannen te stempelen. Het beste is het om de verf eerst met een penseel op deze 'stempel' te doen en dan te stempelen. Anders komt het te dik op het steen en zou het over de randen van de opliggende letters gaan lopen. De diepe en poreuze plekken in de letters vul je later weer in met een beetje verf op je penseel.


Met deze laatste klus heb ik me een middagje onledig gehouden. En het was lekker, zo in de buitenlucht. Het is als met een volkstuin: als je zo precies en ingespannen bezig bent, maar wel met veel zuurstof, vergeet je alles om je heen, vergeet je de hele wereld. Meestal scheen de zon die middag, en als er zo af en toe eens een buitje viel, had je een paraplu voor boven je hoofd. Ik heb zestien letters geschilderd: HIER RUSTEN ONZE GE, en toen was het weer tijd om naar huis te gaan.

Tussen het letters schilderen door was er altijd tijd voor koffie, in het baarhuisje, en voor de vele verhalen van Betsie, Dirk, Herman, Jaap, Korrie, Meta en Nelly.

De begraafplaats Maria Rust heeft inmiddels de status van monument verworven en is gewoon te bezoeken, ook tijdens de Open Monumentendag aanstaande zaterdag.

zondag 4 september 2011

Pasty (1)


Kijk, een Cornish pasty op het strand van Katwijk aan Zee.


Nee, dit keer geen kerkje op de achtergrond of vuurtoren, maar dit is echt het strand van Katwijk aan Zee, met een Cornish pasty, die daar zo wonderwel bij past.


Een volgende keer lever ik u het recept.


En jij uit de buurt blijven, hè!

donderdag 1 september 2011

Treintje door de duinen

De smalspoorrails die vroeger door de Katwijkse zuidduinen liepen, liggen nu, alweer vele jaren bij het Nationaal Smalspoormuseum rond het Valkenburgse Meer.

Mooi was dat, dat treintje door de duinen. Voorbij de Vrieze Wei, in het gebied Berkheide, had je zo'n vallei waarvan je als kind dacht dat als je daardoorheen reed, op de duintoppen rondom opeens indianen konden opstaan om het voorbijgaande wildwesttafereel met pijl-en-bogen te bestoken.
Het was spannend, dat treintje door de duinen. Met school ben ik er misschien twee keer met mee geweest. Want uit jezelf deed je dat natuurlijk niet als je in het dorp vlakbij woonde. Dat was voor toeristen. Het treintje reed alleen in de zomermaanden op zaterdag. Er kwam wat rook uit en stoom – het was een stoomtreintje. Veel roet zal het niet gegeven hebben op die paar dagen in het jaar.
Maar opeens moest het weg van Staatsbosbeheer, uit milieuoogpunt. Dat was in 1992. Zoals ook, in een bepaalde periode, de bunkers in de zeereep allemaal ondergegraven moesten worden. Niemand die er last van had. En het was een heerlijk speelterrein. Nog herken je als je richting Wassenaar over het strand loopt boven op de zeereep een vreemde hoge duintop, als een hele grote muts – uit milieuoogpunt heel onnatuurlijk vormgegeven! Daaronder zit een hele grote, mooie bunker verborgen, met schietsleuf.

Ze zullen die bunkers niet zomaar weer uitgraven en ook dat treintje komt niet zomaar terug. Deze week lees ik in het krantje Duin & water van Dunea (beter bekend als de Leidsche Duinwater Maatschappij) dat dezelfde opruimers van destijds een folder hebben uitgegeven met een 'speciaal ontwikkelde' fietsroute die voert langs de 'cultuurhistorische elementen' in het duinlandschap. Het treintje zou een leuk plaatje hebben opgeleverd in de folder. Wat jammer voor Staatsbosbeheer dat ze het toen hebben opgeruimd.

Leuk krantje wel, dat krantje van Dunea. Op dezelfde pagina een bericht over onze vertegenwoordigers in de Tweede Kamer, die ontdekt hebben dat je water uit de kraan gewoon kunt drinken.
Het is ze allemaal geleerd door Gerda Verburg. Ze legt uit dat water uit plastic flesjes 650 keer milieuonvriendelijker en 350 keer duurder is dan water uit de kraan. En daar heeft ze gelijk in. Gerda, die ons leert om zuinig te zijn. Gerda, die ons als minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit ooit nog eens vermaakte met een glossy die haar naam droeg en waarop ze stond afgebeeld in paardrijtenue. Alles voor slechts zo'n slordige vier ton aan euro's, allemaal afkomstig uit de staatsruif!