| Door Jan Wolkers aangeschafte boeken – signatuur 29 D 13 t/m 29 D 20. |
Dat de boeken van Jan Wolkers zijn, weten we omdat hij zijn naam erin geschreven heeft. Dat alleen al maakt ze bijzonder. Soms heeft hij erbij gezet wanneer hij een boek gekocht heeft. Zoals bij de twee deeltjes van Rainer Maria Rilke die ertussen staan, Das Stundenbuch (sign. 29 D 18) en Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge (sign. 29 D 19), die hij 'Kerstfeest 1948' heeft verworven (of cadeau gekregen).
En waar. Zoals bij het dikke boek dat ertussen staat, Lampas, sive Fax artium liberalium, hoc est, Thesaurus criticus ('Lamp, oftewel fakkel van de vrije kunsten, dat wil zeggen, kritische schatkamer'), samengesteld door Janus Gruterus (Jan Gruter, 1560-1627) (sign. 29 D 16), een meerdelig humanistisch naslagwerk over theologie, rechtsgeleerdheid, geneeskunde, filosofie, retorica, geschiedenis, dichtkunst en grammatica. Dat hij op 28 maart 1945 heeft aangeschaft bij de boekenstal op de Korenbrug te Leiden. Wolkers is dan 19 jaar, zien we. Want hij zet er ook zijn geboortedatum bij, 26 oktober 1925, en het adres waar hij woont, Deutzstraat 7, Oegstgeest. Dat is in een zijstraat van de Geversstraat, waar zijn vader een winkel in delicatessen en koloniale waren had, weten we uit zijn boek Terug naar Oegstgeest (1965). 28 maart 1945 is op een woensdag, zie ik in de eeuwigdurende kalender, het is de dag dat de geallieerden door Twente trekken en Enschede en Hengelo bevrijden.
De aantekeningen zijn interessant als je onderzoek doet naar de handel en wandel van de schrijver, zijn interessegebieden, of waar tweedehands boekenstalletjes en boekwinkels gevestigd waren in het Leiden van de jaren veertig van de vorige eeuw. Of als er een stukje over wil schrijven op je blog. Het is een zwerftocht door de geschiedenis, die op die manier heel dicht bij komt.
Behorende aan Paulus Borgé, sergeant bij het eerste regiment, eerste Battaillon, tweede Compagnie te IJarmouth den 1ste februarij 1814, Engeland
Behoorende aan P. Borgé, sergeant bij het eerste Regement, tweede Battaillon, tweede Compagnie, gekreegen
Behoorende aan P. Borgé, sergt bij het tiende Battaillon Infanterie van Ligne, staande bij de tweede Flankeur Compagnie, zijnde in het Guarnisoen te Steenbergen, logeerende bij I. Otjes in de Blauwstraat, wijk A. In Steenbergen gekomen den 10de Maij 1814
En tussendoor is P. Borgé ook nog
Gelogeerd te Steenbergen bij J. Leonteaud, koopman in laaken en linnen op de [uitgewist]
Wat is dit voor schrijfoefening, kun je je afvragen. Was er papierschaarste in 1814 dat deze sergeant de eerste bladzijden (schutbladen) van een kostbaar boek gebruikt om zijn naam er drie keer in te zetten? Slechts één keer zien we dat hij van legeronderdeel wisselt. Dat is wanneer hij voor de derde keer zijn naam in het boek zet. Maar waarom? Eén keer je naam en dan de legeronderdelen waarbij je gediend hebt, zou toch voldoende moeten zijn? Ook Wolkers zal zich erover verwonderd hebben wat hier gebeurd is en gedacht hebben: wat die sergeant kan, kan ik ook. Laat ik op de weinige ruimte die er nog rest in eenzelfde soort krullerig handschrift ook nog maar eens mijn naam eronder zetten, met mijn 'rang' erbij, te weten leerling op de Leidse schilder- en tekenacademie Ars Amulae Naturae:
Behorende aan: Jan Hendrik Wolkers Jr. (Gekocht de 3e December 1944, in de St. Jorissteeg, in een winkel van 2e hands goederen, te Leiden.) Deutzstraat 7, Oegstgeest. Leerling v.d. Leidse schilder-en tekenacademie "Ars Amulae Naturae"
En dat klopt. Volgens de biografie van Murk Salverda en Erna Staal (Tijd bestaat niet. Leven en werk van Jan Wolkers, 1996, p. 146) volgde Wolkers van april 1943 tot november 1944 lessen aan genoemde instelling, wat dan volgens de aantekening in het boek ook in december nog het geval was.
Wie die sergeant is, lezen we in het Stamboek bataljon Infanterie van Linie nr. 2.** Onder nummer 1356 vinden we een Paulus Andreas Borgé, geboren 30 november 1792 in Maastricht en daar ook zijn verdere leven woonachtig. Op 6 januari 1807 kwam hij als korporaal bij het 1e bataljon Mineurs, waarna hij op 6 juni 1809 fourier werd. Op 11 mei 1811 werd hij door de Engelsen krijgsgevangen genomen en uit de krijgsgevangenschap ontslagen op 1 januari 1814 waarna hij als sergeant in dienst kwam bij het bataljon Infanterie van Linie nr. 10. Op 28 november 1814 ging hij uit dienst waarna hij op 6 februari nog een overstap maakte naar de 2e compagnie van het Korps Mineurs en Sappeurs. Op 31 oktober 1820 verliet hij de dienst voorgoed en was werkzaam als ambtenaar der stedelijke belastingen te Maastricht, waar hij op 2 augustus 1875 overleed.
Het Stamboek maakt duidelijk waarom P. Borgé in Engeland was? Zoals hij schrijft bij zijn eerste naamsvermelding op de schutbladen. Het is de tijd van zijn krijgsgevangenschap. Dit klopt met wat we weten uit de vaderlandse geschiedenis. In en vlak voor 1814 zaten er duizenden Nederlandse soldaten en zeelieden als krijgsgevangene in Engeland. Dit was het gevolg van de Bataafs-Franse tijd, waarin Nederland (eerst als de Bataafse Republiek, daarna als het Koninkrijk Holland en vervolgens als onderdeel van het Franse Keizerrijk) een bondgenoot of deel van Frankrijk was en dus in oorlog verkeerde met Groot-Brittannië.
Het boek waarvan de schutbladen zijn volgeschreven is Het Nieuwe Testament, ofte alle boeken des Nieuwen Verbonts onses Heeren Jesu Christi. Door last van de Hoogh-Mog. Heeren Staten Generael der Vereenigde Nederlanden, en volgens 't besluyt van de Synode Nationael, gehouden tot Dordrecht in de jaren 1618 ende 1619, uit de oorspronckelicke Griecksche tale in onse Nederlantsche getrouwelick oversett. Gedrukt by Hamblin en Seyfang, Queen-street, Cheapside, te Londen. 1812. Oftewel de Statenvertaling van het Nieuwe Testament.
Sign. 29 D 13: E. du Perron, Cahiers van een lezer, gevolgd door Uren met Dirk Coster. 's-Gravenhage, 1946. Aangeschaft door Jan Wolkers in 1946,
Sign. 29 D 14: J.A.N. Knuttel, met medew. van J.W. Verkruisen, Ridderverhalen uit de Middeleeuwen I. Frankische romans. Amsterdam, 1940. Aangeschaft door Jan Wolkers in 1946.
Sign. 29 D 17: Rainer Maria Rilke, Het landschap. Vertaald door A.A.M.S. 's-Gravenhage, 1944. Aangeschaft door Jan Wolkers in 1946.
Sign. 29 D 20: Auguste Bréal, Rembrandt. A critical essay. Londen - New York, 1902. Aangeschaft door Jan Wolkers in 'october 1943'.
Wie weet vindt iemand nog tijd aan deze slechts acht boeken uit de verzameling van Jan Wolkers een vervolgonderzoek aan te wijden.
* De ruimte is twee voetbalvelden groot, twee voetbalvelden op elkaar gestapeld, daar aan de Witte Singel. Onder de grond.
** Het stamboek is online in te zien onder inv.nr. 2.13.09 van het Nationaal Archief (nationaalarchief.nl) maar slecht leesbaar. Daarom maak ik vooral gebruik van tekst en aanvullingen die Marc Geerdink-Schaftenaar hiervan gemaakt heeft.


Geen opmerkingen:
Een reactie posten