Katwijks woordenboek... Tweede druk in de winkel!

Voor wie 'm gemist heeft... Een nieuwe voorraad!

Want dat het zo hard zou gaan, had niemand verwacht. De boeken vlogen bijna letterlijk de winkel uit. Het woordenboek heeft ondertussen in menig huis een plek gevonden en wordt er regelmatig opgeslagen. Wat een rijkdom!

Het Katwijks woordenboek geeft antwoord op tal van vragen. Zoals wanneer je lappe ken kakke of wanneer je zegt dat iemand Lààis haer heeft.* Of wat een kaemizooltje is of wat haelemedijtjies zijn. Of waarom de vuurtoren van Noordwijk de Gloeiende Spijker wordt genoemd. En wat de uitroep Wat haegemaeker! betekent. En dat je een strijkbout (en een natte doek) nodig hebt om de pisvauwe uit je brouk te krijgen en dat het weer buiten best te doen is als je 'n dròòge verlòòp hebt. Dan zal je in ieder geval niet verknettere. Het woordenboek vertelt ons ook wat het verschil is tussen een boekje en een boukje, dat ien toet mem uit het Frans komt en wat Truzelot en Alfred Hitchcock met elkaar gemeen hebben. Als je de bladzijden zo omslaat, merk je wel dat het woordenboek er niet vanzelf gekomen is, want voor de wind gaet 'n bos stròò.

Het Katwijks woordenboek is te koop in Katwijk bij Het Baken, The Readshop, Primera en het Katwijks Museum, in Rijnsburg bij The Readshop, in Oegstgeest bij de Rijnlandse Boekhandel en De Kler, in Leiden bij Kooyker en De Kler, in Noordwijk bij Van der Meer, en verder natuurlijk in alle andere boekhandels in Nederland.

Daarnaast is het boek ook te bestellen bij uitgeverij Primavera Pers.

De prijs voor deze luxe gebonden editie – met linnen band en leeslintje – is slechts € 22,50 (deze aanbieding geldt tot 1 september, daarna wordt het € 24,90).

* Zie ook het Leidsch Dagblad van zaterdag 13 juni.

Gedachten bij Schiermonnikoog

Zo moet het geweest zijn. Een kerk, een kar met paard, die ratelt op de keien, een raadhuis met een pomp ervoor, een zandweg tussen koren door, het vee, de boerderijen. De koeien, geiten, in 't duin, als op een ansichtkaart, de boot met gasten, een groot hotel, en nog een groot hotel, het dorp, met simp'le huizen tussen groen, ik weet nog hoe het was, het tuinpad, en een fiets, die knispert over 't schelpenpad, een vogel kwinkeleert, in het besef dat deze rust, deez' onverand'rlijkheid, alleen bestaat, door 't water dat ’t omgordt.

Een wagentje op strand met een hoge ketel

Het wagentje met de hoge ketel, met voor de ketel onder de schoorsteen het bijeen-
gesprokkelde hout van het strand om de ketel te stoken. Foto's: Koos Dubbeldam.

Ik heb daar een keer over geschreven, over een wagentje op strand met een hoge ketel met een vuur eronder. Het was aan het einde van de zomer. Ze kookten water in die ketel, ik denk zeewater, en daar gingen dan de versgevangen garnalen in. Zo uit zee. De mensen kwamen met emmertjes en pannen om ze te kopen. Net als wij. En dan gingen we ze thuis pellen op een krant. Dat was de herinnering.

Het 'horren' (zeven) van de garnalen door Jan Jonker. Foto: Koos Dubbeldam.

In het DunaAtelier hield ik er een praatje over en ik had Jaap Jonker gevraagd om een foto van dat karretje met die ketel erop. Het karretje met de ketel was van zijn vader of opa. In mijn jeugdige verbeelding was die heel hoog, die ketel. Hoe klein zal ik geweest zijn? Er was geen foto van.
Onlangs, in de week dat het woordenboek verscheen, herinnerde Jaap zich mijn vraag en meldde dat er in de tussentijd foto's via de Facebookgroep Nostalgisch Katwijk tevoorschijn waren gekomen. Altijd fijn als mensen hun foto's, en daarmee gemeenschappelijke herinneringen, delen. Deze had ik gemist. Maar nu zijn ze er. Dat is met alles zo: als je maar lang genoeg wacht, komt het vanzelf bovendrijven. Hier is het wagentje met de hoge ketel. Maar ook foto's van hoe de garnalen met een kar met paard ervoor langs de deuren werden uitgevent. Door de opa van Jaap. Jaren zestig in Katwijk. Heerlijke plaatjes. Een weegschaal met gewichten. Ze keken niet op een garnaaltje meer of minder.

Foto: Koos Dubbeldam.

Het uitventen van de garnalen door opa Jaap Jonker. Foto: Koos Dubbeldam.

De familie Jonker had ook ezels en pony's op het strand, een karretje op luchtbanden met een paardje ervoor waarmee ritjes gemaakt konden worden en een boot waarmee je naar de Deiningmeter kon varen, een witte boot met vlaggetjes. In de winter lag die geparkeerd in het Duinpad, tot de volgende zomer. Jaap vertelt dat ze met die pony's, dat karretje en de boot (met een loopplank vanaf het strand; waar we als kinderen vanaf doken) steeds een plekje verder verhuisden als de stroom badgasten opdroogde. Zo kon het gebeuren dat je met de boot een paar honderd meter verder terug op het strand kwam dan waar je was opgestapt.

Het karretje met het paardje ervoor.

De zwart-witfoto's zijn uit 1966.

Even wat anders

Vandaag waren we in Amsterdam – wat waren we daar lang niet geweest –, naar het Van Gogh Museum, op afspraak, het was er heerlijk rustig, alsof het speciaal voor ons openging, en aansluitend naar 't Blauwe Theehuis in het Vondelpark – ze schenken er alles van Brouwerij 't IJ – we zijn een half jaar getrouwd! Joechei! Dat is toch wel het gekste woord dat ik ooit heb opgeschreven.

Je moet even rust nemen, in dit gekkenhuis. Want wie weet wat we allemaal nog meer gaan beleven met dat woordenboek. Vanochtend om kwart voor acht zijn we volgens Mark van Dijk genoemd op Radio 538 – het oude Veronica –, en inderdaad, even zoeken op uitzending gemist rond 1 uur en 41 minuten in de Ochtendshow met Frank Dane. Vooral het woord flenter (voor het Nederlandse piemel) bleef hangen. Wat betekent dat we landelijk zijn doorgebroken. Straks komen we nog bij Frits Spits! Je weet het niet. Wat we wel weten is dat vandaag de tweede druk van het Katwijks woordenboek in productie is genomen.

Het Katwijks woordenboek... er komt een tweede druk!

Vanochtend op de uitgeverij.

Er was een man die ging in zijn slaapzak voor de winkel liggen toen het boek nog moest uitkomen. Een ander stond iedere dag heel vroeg op om meteen weer verder te lezen. Weer een ander nam het boek mee op reis en liet zijn dochter eruit voorlezen. Sommigen konden het boek niet meer loslaten. Een vrouw kocht er een voor zichzelf en drie voor haar zoons. Een ander een voor zichzelf, een voor haar vader en een voor haar schoonvader. 'Ik denk dat iedere Katwijker dit koopt,' werd er geroepen. 'Je loopt heel wat mis als je dat niet doet.' En: 'Dit boek is thuiskomen op een bijzondere manier.' Of: 'Ongeduldig zit ik thuis. Heb een aantal exemplaren van het woordenboek besteld bij de uitgeverij...' En: 'Ja, dit wordt een gezellig familieuurtje met Katwijkse herinneringen. Ik heb zoveel van deze woorden gehoord in mijn jeugd.' En ga zo maar door.

We zijn een week verder.

Er is wat loos in Katwijk. Het heeft 15 jaar geduurd, maar nu gonst het door het dorp.

Het Katwijks woordenboek is te koop in de boekhandel of het museum: in Katwijk bij Het Baken, The Readshop, Primera en het Katwijks Museum, in Rijnsburg bij The Readshop, in Oegstgeest bij de Rijnlandse Boekhandel en De Kler, in Leiden bij Kooyker en De Kler, in Noordwijk bij Van der Meer, en verder natuurlijk in alle andere boekhandels in Nederland.

Het boek is ook te bestellen bij uitgeverij Primavera Pers.

Geniet ervan!

Het Katwijks woordenboek... is er nu echt! Helemaal!

Vanochtend op de uitgeverij.

Voor het eerst zo’n boek zien, vasthouden, eraan ruiken... het blijft iedere keer weer een sensatie.

Vanmorgen kwam de pallet van de drukkerij en mochten we ons woordenboek voor het eerst ook echt aanschouwen. De linnen omslag, met een bestempeling in zwart, blauw en zilver, het leeslintje, om de weg niet kwijt te raken in al die 364 dichtbedrukte bladzijden. Vanaf morgen, 6 juni – D-day – kunnen we ook echt allemaal lezen wat er staat.

Vanaf die dag is het Katwijks woordenboek te koop in de boekhandel of het museum: in Katwijk bij Het Baken, The Readshop, Primera en het Katwijks Museum, in Rijnsburg bij The Readshop, in Oegstgeest bij de Rijnlandse Boekhandel en De Kler, in Leiden bij Kooyker en De Kler, in Noordwijk bij Van der Meer, en verder natuurlijk in alle andere boekhandels in Nederland.

Daarnaast is het boek ook te bestellen bij uitgeverij Primavera Pers.

Geniet ervan!

Het Katwijks woordenboek... volgende week ook in de winkel, maar nog eventjes geduld, tot D-day!

Ten voeten uit! Of hoe noem je dat? Van onze tekenaar Bert van der Meij, gisteren in De Katwijksche Post, treffender plaatje heb ik zelden gezien.

Door de toestand in de wereld zal het Katwijks woordenboek er iets later zijn, ook in de boekwinkel. Op 6 juni, D-day! Tot die tijd is het boek gewoon al wel te reserveren bij uitgeverij Primavera Pers.

Het gaat snel, met het Katwijks woordenboek. Reserveer 'm nu alvast!

Voor u misgrijpt! Een boek waar iedere Katwijker en niet-Katwijker veel plezier aan gaan beleven! Al was het maar door die heerlijke voorbeeldzinnen die erin staan. Zoals bij oetele, een woord dat 'stuntelen' betekent: Wat lòòp je weer te oetele mit-tat dienblaedje; de kommetjies gaen alle kante-n-op. Of knurref, in de figuurlijke betekenis van 'hoorn van het (vroegere vaste) telefoontoestel': Pak-tie knurref effe-n-op; we worde-n-ebeld! Nog een aardige voorbeeldzin hebben we bij de uitdrukking zitte te trauwe, dat 'genieten (van het eten, het zonnetje, enz.)' betekent: We zitte te trauwe zòò, mit 'n borreltje en 'n mòòi fillempje op-te tillevisie. (De uitdrukking zitte te trauwe verwijst naar de prettige en ontspannen sfeer op een bruiloft.) Enzovoorts, enzovoorts. Het Katwijks woordenboek is een boek om lekker doorheen te bladeren en te lezen welke soorten knip (voor de Nederlanders: een soort janhagel) er waren of welke rederijmerken van de bomschuiten, wat een trewullefje was en een verwullefje. Misschien woont u zelf nog wel in zo'n huis met een trewullefje of verwullefje. Een boek met een uitgebreid register, zodat je alles kan vinden, en weet dat je voor het Nederlandse brutaal onder de a en de o moet zoeken, voor het Katwijkse astrant en onterjuin. Te veel om op te noemen. Een boek dat je er gemakkelijk even bij pakt als je iets hoort waarvan je denkt: is dat nou Katwijks?

Reserveer uw Katwijks woordenboek nu alvast door op de knop reserveren te drukken. De rest wijst zich vanzelf.

Het Katwijks woordenboek verschijnt op 3 juni bij Primavera Pers in een luxe gebonden editie, met linnen band en leeslintje. € 22,50 (deze aanbieding geldt tot 1 september, daarna wordt het € 24,90).

Een straatje in Parijs

Niek van der Plas, Stadsgezicht Parijs, 2017. Olieverf op doek, 38 x 46 cm.

De kunstenaar 'kan geen andere ambitie hebben

dan het onvergeetbare werk te creëren'.

(Jeroen Brouwers)

Uit dezelfde Parijse periode, ik bedoel dezelfde periode als van dat paviljoen in het Jardin du Luxembourg, is dit straatje van Niek van der Plas. Met weer dat licht in de achtergrond, dat ongrijpbare licht, waar je wel naartoe getrokken wordt maar niet bij kan. Is dat het geheim van de schilder? Ik weet het niet. Want ik zie nog meer. Al die mensen, in de straat en links op de terrassen. Met allemaal een lichtvlek op het hoofd. De zon. De zon die rechts het schilderij in valt, met mooie slagschaduwen, die de straat nog meer diepte, verte geven. Bomen die hemelhoog reiken en eindigen in een helblauwe naar groen zwemende lucht. Pure impressie. Bomen die de lucht kleuren. Bomen die de huizen, typisch Frans, nog hoger maken. Dat witte gebouw, wat verderop in de straat. Je zou er willen rondkijken, vertoeven. Aan alles zie je dat dit Parijs is, volgens de schilder ergens bij de Boulevard Saint-Denis. Maar dan nog, blijft het een impressie.
Typisch Frans is niet dat Franse vlaggetje – dat is te gemakkelijk –, wel de kiosk daaronder, de stoelen op het terras, van namaakrotan. Frans is ook de ober met zijn lange schort en zijn de goedgeklede Parijzenaars. Warm, met jassen. Zitten we in het voorjaar? Is het het einde van een mooie lentedag? De blaadjes aan de bomen zijn nog vers, lichtgroen. Frans is de reclamezuil,* de blinde muur daarachter. Vroeger zou je daar ook reclame op verwachten.

Er is nog iets aan de hand, en de schilder weet dit vast ook, want hou je het schilderij een beetje schuin, of makkelijker, kijk je er van de linkerkant tegen aan, dan zie je al die hoofden van al die mensen als een kleurige sliert, een waaier, hoe moet je het noemen, aflopend van breed naar smal. Wacht, laat ik de lezer van dit bericht een beetje helpen. Het valt niet mee het met de camera in beeld te brengen – het is stoeien met de scherptediepte –, maar dit is wat ik bedoel:

Zoals het stoeien is met de scherptediepte, is het dat ook met de kleuren. De kleuren van het schilderij aan de muur krijg je nooit hetzelfde op een foto. Je ziet dat al als je de foto's in dit blogje met elkaar vergelijkt. Het is maar net hoe het licht door de ramen valt, wat voor weer het is, een zonnige dag of een dag met regen, wat is de werkelijkheid? Het is als met de zee of met de lucht. Hetzelfde schilderij, hetzelfde plaatje, is iedere dag weer anders. En daardoor, juist daardoor, blijft het een plezier ernaar te kijken.

* Een zogenaamde 'Colonne Morris', genoemd naar Gabriel Morris, de drukker van theateraffiches. Ze bestaan al sinds 1868.

Hoerenhondjes

De hondjes, met helemaal links daarvan twee beeldjes, een van het slimste en edelste dier

onder de dieren, het varken, en een van de mus. Daarnaast een portretje van mij en mijn

vrouw, links achter de hondjes een schilderijtje van Bert van der Meij voor ons trouwen,

op de voorgrond een vilten kat, gekregen bij een fles wijn van het merk Gato Negro,

daarnaast een door Cor Rovers gehaakt visje, gekregen bij de presentatie van het boek

Gekkengetal van haar man Piet Rovers, rechts achter de hondjes een spiegel met reclame

voor Hero en rechts daarvan een Brownie Holiday-camera van Kodak uit 1953.

Klik op de foto voor de details.

Als er bezoek was, keken ze naar binnen. Ging het bezoek weer weg, dan mochten ze weer naar buiten kijken. Wachtend op het volgende bezoek. Dit is het bekendste verhaal achter de hoerenhondjes. Ze stonden in de vensterbank bij de dames van plezier. Zo komen ze aan hun naam. Kijken ze daarom zo verdrietig? Een ander verhaal is dat ze als dekmantel dienden voor bordeelbezoek. Met het kopen van een of twee hondjes betaalde de prostituant voor het avontuurtje dat hij achter de winkel had gehad. Met hetzelfde doel waren er vroeger in Amsterdam en Rotterdam veel door vrouwen gedreven sigarenwinkels.

En détail.

Het oorspronkelijke verhaal achter de porseleinen hondjes is dat vissers ze meebrachten uit Engeland en Schotland, als souvenir voor hun geliefde of moeder. Soms eerst het ene hondje, en bij een volgende reis het andere. Ze worden dan keurig schoorsteenhondjes genoemd. Omdat ze vaak op de schoorsteenmantel werden gezet. Tegen de muur. De achterkant is plat. Soms vinden we ze ook weer voor het raam, maar nu 'wachtende op de thuiskomst van een geliefde zoon, vader of grootvader. De zee was verraderlijk en de hondjes wachtten trouw. Trouw op de zeeman waar ook ter wereld.'*

De hondjes hierboven komen van de Shetlandeilanden en zijn uit 1860. Ik heb ze alweer een hele tijd geleden, met z'n tweeën, voor honderd gulden gekocht bij 't Stuivertje, een antiek- en curiosazaakje aan het Andreasplein in Katwijk. Ik weet dat ze van een familie Zuiderduin geweest zijn. Ooit moeten ze, een voor een of met z'n tweeën tegelijk, zijn meegekomen met een bomschuit, die Lerwick als tussenstop had om in de noordelijke wateren te gaan vissen. Die reis met dat scheepje zo ver over zee, maakt de hondjes voor mij wel extra speciaal. Ik kan ook zeggen: bizar bijzonder.

Je vindt de hondjes niet alleen in de Nederlandse kustplaatsen, maar ook in het binnenland, op de schoorsteenmantel van boerderijen. Ze zijn daar terechtgekomen door de boerenknechts, die als er geen werk was op de boerderij een reisje meevoeren op zee. En ook in de provincie Groningen komen we veel hondjes tegen. Dat komt omdat de schippers uit de Veenkoloniën in de negentiende eeuw op Liverpool voeren. De hondjes werden daar dichtbij gemaakt, in het graafschap Shaffordshire. Vandaar de Engelse benaming Shaffordshire dogs. Vanuit het graafschap werden deze goedkope en als massagoed geproduceerde souvenirs gedistribueerd over de kustplaatsen om daar aan de zeelui te worden verkocht. De hondjes zouden geïnspireerd zijn op de King Charles-spaniël van princes Victoria, de latere koningin, die het bordeelbezoek flink aan banden zou leggen.**

Prinses Victoria met Dash, door Sir George Hayter, 1833.

* Citaat op pagina 6 van Elise van Ditmars, Hendrik Andries Hachmer, Eline Janssens & Jan Kuiper, Ik wou dat ik twee hondjes was. Aardewerken hondjes – Staffordshire dogs. Veendam, 2019. (Veenkoloniaal Museum Veendam).

** Ibidem p. 10.

Gras – de Cotswolds 9

Longborough.

Groen is het gras in de Cotswolds. Met daarop een oorlogsmonument. Midden in het dorp. Op onze tocht door de Cotswolds was het vaak zo dat je van het ene war memorial naar het volgende liep. Geplaatst in een mooi gazon.

Bourton-on-the-Water.

Natuurlijk ga je even kijken of de QR-code werkt.

Eilean Donan Castle in Schotland

Eilean Donan Castel.

Tussendoor hebben we nog puzzel gemaakt van een cottage aan de rivier de Test, die bij Southampton in zee stroomt, en van een chalet in het Grindelwald in Berner Oberland in Zwitserland, allebei heel moeilijk. De eerste door het rieten dak van de cottage, die een enorme oppervlakte besloeg, de tweede door de bergen op de achtergrond, die nogal grauw waren door de mist, of ijsdamp, die er hing. Beide puzzels waren 1000 stukjes. Een lachertje natuurlijk vergeleken bij deze, van wel 2000 stukjes, het dubbele! Een uitdaging om te maken. En de puzzel is in het echt natuurlijk nog veel mooier dan het plaatje op de doos. Wat een kleuren! 'Sprankelend' hoorde ik mezelf zeggen vanmiddag, 'sprankelende kleuren'.

40 x 50 stukjes.

Dit is Eilean Donan Castle, in de westelijke hooglanden van Schotland. Het staat op een eilandje waar drie lochs samenkomen: Loch Duich, Loch Long en Loch Alsh. In een vorig leven ben ik er wel eens geweest. Je ziet het in bijna alle folders over Schotland. De film Highlander is er opgenomen. Wat niet veel mensen weten, is dat het eigenlijk een betrekkelijk nieuw kasteel is, uit het begin van de twintigste eeuw. Het oorspronkelijke kasteel stamt uit de dertiende eeuw, maar werd in 1719 opgeblazen. Lange tijd was het een ruïne. Tot 1911, toen John MacRae-Gilstrap het eiland kocht en begon met de restauratie, die duurde tot 1932. Deze John mocht zich de nieuwe kasteelheer noemen. Inmiddels hebben er vier generaties MacRae gewoond, in de wereld van de kastelen dus nog een vrij jonge dynastie. Het valt je ook op als je er binnen bent. Er hangen vooral foto's van de familie en maar een enkel – modern – schilderij. Maar dat maakt het ook bijzonder. Het hele complex is in ieder geval prachtig opgeknapt en sinds 1928 toegankelijk voor het publiek.

Scène uit de film Highlander.

Puzzelen is, heb ik ontdekt, vooral een kwestie van naar de afzonderlijke stukjes kijken, hoe is de vorm, en vooral, welke vorm zoek je waar, op welke plek. Want die struiken onderaan, die boom links, de bergen bovenin, dat is niet te doen met alleen het plaatje van de doos, bij een puzzel van dit formaat. Je moet sorteren, eindeloos sorteren. En binnen de gesorteerde stukjes steeds weer op zoek gaan naar dat ene welbepaalde stukje. Het mooie van puzzelen is, behalve dat het je gedachten verzet – even niet op de computer of telefoon, geen televisie of andere afleiding – dat hoe meer stukjes je aanlegt, hoe minder stukjes je overhoudt en hoe makkelijker het wordt. Je werkt dus almaar sneller naar een doel. Die prachtige plaat. Op reuzenformaat. Die je wel op zou willen plakken op een stuk board en aan de muur hangen. Maar dat komt dan weer omdat je er zo lang aan bezig geweest bent.

Sorteren, eindeloos sorteren.

Steeds weer op zoek gaan naar dat ene welbepaalde stukje.

Polperro in Cornwall

We hadden er dit jaar langs gewild. Nu moeten we een jaartje wachten.* Polperro. Prachtig plaatsje. Ook om te puzzelen.

Er staat een mooi filmpje van op YouTube, van Paul Dinning. Het huis van de puzzel, met het kattenluik in de deur, staat er ook op.

Van hetzelfde filmpje is er ook een lange versie, voor als je de tijd hebt.

* In eerste instantie enkel door de enkel, later kwam daar de nieuwe werkelijkheid bij.